Stefan Zweig, "Dürtü" adlı eserinde, savaşın gölgesinde ezilen bireyin iç dünyasını ve toplumsal histerinin insan iradesi üzerindeki yıkıcı etkisini her zamanki psikolojik ustalığıyla masaya yatırıyor. I. Dünya Savaşı'nın militarist baskısından kaçıp İsviçre'ye sığınan ressam Ferdinand’ın, gelen bir seferberlik emriyle tepe taklak olan huzuru, aslında hepimizin içinde uyuyan o tehlikeli dürtüyü tetikliyor: Otoriteye körü körüne itaat etme güdüsü. Zweig, karakterin gitmek istemediği halde kendisini konsolosluğa çeken o görünmez kelepçeleri öyle muazzam tasvir ediyor ki, okurken devlet aygıtının ve toplum baskısının bireyi nasıl bir piyona dönüştürebileceğini iliklerinize kadar hissediyorsunuz.
Kitabın asıl kırılma noktası ve felsefi derinliği ise Ferdinand ile eşi Paula arasındaki o muazzam zihinsel çatışmada gizli. Paula, yaşamın, aşkın ve her şeyden öte bireysel özgürlüğün sesini temsil ederken; Ferdinand, çocukluğundan beri ruhuna işlenmiş olan "vatan görevi" ve "düzenin kuralları" arasında sıkışıp kalıyor. Zweig bu iki karakter üzerinden aslında çok temel bir soruyu tartışmaya açıyor: İnsanın asıl mecburiyeti, başkalarının çıkarları uğruna kurgulanmış ölüm makinelerine hizmet etmek midir, yoksa kendi varlığına, insanlığına ve sevdiklerine sadık kalmak mıdır? Bu yönüyle eser, sadece bir savaş karşıtlığı anlatısı değil, aynı zamanda bireyin kendi iradesini geri kazanma mücadelesidir.
Eserin sarsıcı ve bir o kadar da umut verici sonu, körü körüne teslimiyete karşı atılmış en büyük çığlıktır. Ferdinand’ın bürokrasinin o ruhsuz, insanı sadece bir sayıdan ibaret gören çarkları arasından sıyrılıp kağıtları fırlatarak özgürlüğe koşması, her türlü totaliter baskıya karşı insan onurunun zaferini simgeliyor. Zweig, trajik hayat hikayesinin aksine bu kitapta bizlere güçlü