Ramazan Saltuk Memili
@rmemili
Kültür,stratejiyi kahvaltıda yer. P.D
Ankara
341 okur puanı
Mayıs 2021 tarihinde katıldı
Reklam
Ancak bu uzun vadeli tarihsel trendlere rağmen, riskin za-mansal boyutu insanda kisisel konfor bırakmıyor. Zamanla ilgili bu kişisel kaygılar, yeni kapitalizmin ayrılmaz bir parça-sıdır. New York Times yazarlarından biri, "İş endişesi her yere nüfuz ediyor, kişinin özsaygısını azaltıyor, aileleri bölüyor, ce-maatleri parçalıyor ve işyerlerinin kimyasını değiştiriyor" diye yazıyor. 27 Birçok ekonomist bu sözlerin boş olduğunu söyledi: neoliberal düzenin yarattığı yeni iş imkânlarının bu iddiayı açıkça çürüttüğünü düşünüyorlardı. Ancak yazar endişe keli-mesini özellikle seçmişti. Endişe geleceğe yönelik bir kaygıdır; endişe, sürekli riskle dolu bir ortamda hissedilir ve geçmiş de-neyimlerin bugüne rehberlik edemediği süreçlerde yoğunlaşır.
Geçmiş deneyimin inkârı, sadece zorla dayatılan bir önyar-gıdan ibaret olsaydı, biz orta yaşlılar, kurumsallaşmış gençlik kültünün kurbanları sayılabilirdik. Ancak zamana dair endi-şemiz, çok daha derinlerimize nüfuz etmiş. Yılların akışı içi-mizi boşaltıyor adeta. Deneyimlerimize utanç verici bir liste olarak bakılıyor. Bu tür yargılar, özsaygımızı yaşamımızla kumar oynamasak bile sırf yılların durdurulamaz akışı nede-niyle- riske atıyor.
Rose, Trout Bar'a dönünce kendini toparladı; akciğer kan-seri yüzünden ölene kadar da asla kontrolü yitirmedi. "Belki de yaptığım bir hataydı" demişti, sigara ve içkiye daldığımız bir esnada, "ama bunu yapmak zorundaydım
Çelişkili bir durumla karşılaşan bir bireyin dikkati, uzun vadeye değil, o anki koşullara odaklanır. Sosyal psikoloji, buna "bilişsel uyumsuzluk" [cognitive dissonance] -anlam çerçeve lerinin çatışması- diyor. (Gregory Bateson, Lionel Festinger ve benim tarafımdan bilişsel uyumsuzluk üzerine çeşitli çalış-malar yapılmıştır.)20 Rose'un iyi bir iş çıkardığına dair kanıt görmek istemesi ve Park Avenue'deki şirket bu tür bir kanıt sunmadığı halde bunda ısrar etmesi, bilişsel uyumsuzluğa kla-sik bir örnektir. Bu tür çelişkilerle karşılaşan insanda "dikkat odaklanması" [focal attention] yaşanır; yani kişi belirli bir so-runun o anda dikkatin odağında olması gerektiğine inanır.
Kişi, sorunu çözmek için her şeyi yapmayı göze aldığından, uzun vadeli düşünceler askıya alınır. Ancak dikkat odaklan-ması sürer. Bu durumdayken, insan hiçbir şey yapmasa bile, bir şey yapmak gerektiği düşüncesiyle, o an içine sıkıştığı du-rumu tekrar tekrar gözden geçirir. Dikkat odaklanması, tavşa-nın gözlerinin tilkinin pençelerine donup kalmasında olduğu gibi, bütün gelişmiş memelilerde bulunan travmatik bir reak-siyondur
Bütün düşünme süreçleri gibi, makine kullanma zekâsı da, öz-eleştirel değil operasyonel olduğu takdirde körelir. Tekno-loji analisti Sherry Turkle, çocuklar için hazırlanmış bir şe-hir planlama oyunu olan SimCity'nin en iyi nasıl oynanacağı konusunda oldukça zeki bir kız çocuğuyla yaptığı mülakatı aktarıyor: Oyundaki en önemli kurallardan biri şu: "Vergile-ri artırmak sosyal patlamaya yol açar."5 Çocuk vergiyi artır-manın neden patlamaya yol açtığını hiç sorgulamıyor; sadece bu kuralı bilince oyunun kolaylaştığını öğrenmiş. Auto-CAD programında ekranda bir nesne karalayıp, onu bütün açılar-dan görmeniz mümkün; birkaç tuşla bu nesneyi büyütmeniz, küçültmeniz, baş aşağı çevirmeniz, ona arkadan bakmanız çok kolay. Ancak programın, çizdiğiniz nesnenin işe yarayıp yara-mayacağını söylemesi mümkün değil