Kardeşim sen düşünceden ibaretsin
Geriye kalan et ve kemiksin
Gül düşünür gülistan olursun
Diken düşünür dikenlik olursun.
— Mevlana Celâleddin-i Rumi —
Mağaradakiler kitabını incelemeye iki yönden başlamak gerekir diye düşünüyorum.
1) Cemil Meriç kimdir, nasıl bir düşünce dünyasına sahiptir?
2) Cemil Meriç bu kitabı neden yazmıştır?
İlk soruyla başlayalım. Cemil Meriç Türkiye'nin yetiştirdiği en ilginç düşünürlerden biridir. Elbette bu ilginç karakterin yeşermesinin arka planında hayatta yaşadıkları yatmaktadır.
Cemil Meriç 'in ailesi Balkan savaşları sonrası Yunanistan'dan şimdiki konumuyla Hatay'a gelip yerleşmiş göçmen bir ailedir. İşte Meriç de bu göçten sonra Hatay'da dünyaya gelir. Çocukluğu Antakya ve Reyhanlı arasında mekik dokumakla geçer. Ortaokulu Antakya'da okur. Burada dikkatimizi çekmesi gereken bir nokta Cemil Meriç'in Antakya'da okuduğu dönemde Antakya'nın Fransa idaresinde olması ve bu nedenle kendisinin de Fransız yönetiminde Fransızca eğitim almış olmasıdır. Bu, kendisinin hem Fransızcasını oldukça ilerletecek hem de kendi ülkesinde uğradığı ırkçı davranışlardan dolayı içindeki milliyetçiliği ateşleyecektir.
Cemil Meriç lisedeyken içinde filizlenen bu milliyetçi tutum nedeniyle diplomasını dahi alamadan liseyi terk etmek zorunda kalmıştır. Bu olaydan sonra liseyi okumak için İstanbul'a gider ve Nazım Hikmet, Kerim Sadi gibi Türkiye'nin sol kanadının ciddi temsilcileri ile tanışır. Milliyetçi kişiliği artık solculukla da yoğrulmaya başlar. Lisans eğitimini ise İstanbul üniversitesinde, kendisinin hayatını şekillendiren dil olan, Fransız filolojisi üzerine alır. Daha sonra çeşitli sebeplerle Hatay'a geri döner ve 1939 yılında Hatay hükümetini devirme suçuyla idama çarptırılır. Ama sonra beraat eder.
Cemil Meriç 'in kişiliğine detaylı bir biçimde değindim. Çünkü yazarın birçok kişiye karmaşık gelen karakteri aslında bu çok yönlü yaşamı sayesinde gelişmiştir. Kendisi çokça okumuş, çokça farklı çevrelerde bulunmuş ve savaş
''Eflatun'un mağarası bu. İçinde bizler varız. Beşir Fuatlar, Süaviler, Hilmi Ziyalar... Türk aydının yüz yıllık dramı. Sonra da genel olarak Batı aydını ve Rus intelijansiyası.''