Senanur Durmuş
@senanurdr
Psikolog
9 okur puanı
Eylül 2023 tarihinde katıldı
Puan vermedi
Mağduru Suçlama Psikolojisi ve Benlik Savunması
Edebiyat dehası Dostoyevski’nin bu alıntısı, sosyal psikoloji literatüründe sıkça incelenen "Mağduru Değersizleştirme" (Devaluation of the Victim) ve Leon Festinger'ın Bilişsel Çelişki Kuramı ile doğrudan ilişkilidir.
Bilişsel Çelişki ve Rasyonalizasyon: Birey birine zarar verdiğinde içsel bir gerilim (dissonance) yaşar. Bu gerilimi çözmenin iki yolu vardır: Ya hatasını kabul edip suçlulukla yüzleşecek (ki bu ego için çok hırpalayıcıdır) ya da zarar verdiği kişiyi "nefret edilesi" biri olarak kodlayacaktır. İkinci yol seçildiğinde, yapılan haksızlık zihinde meşrulaştırılmış olur.
Adil Dünya Teorisinin Ters Yüz Olması: Bazen de sırf "dünya adildir" inancını korumak için, zarar gören kişinin bunu hak ettiğine inanmak isteriz. Kendimizi aklamak adına karşı tarafı suçlu ilan etmek, insan psişesinin en ilkel savunma biçimlerinden biridir.
Dostoyevski’nin yüzyıl önce kaleme aldığı bu gözlem, bugün modern psikolojinin "kendini haklı çıkarma" (self-justification) mekanizmalarını ne kadar erken çözdüğünün en büyük kanıtıdır.
Reklam
Ağrıyı Azaltmanın Yolu: Dikkati Başka Yere Çekmek
Eğer zihniniz o sırada başka bir işle (heyecanlı bir film zor bulmaca veya derin bir sohbet) meşgulse acı sinyallerine yer kalmaz!
Yani dikkati başka yöne çekmek acıyı zihnin kapısından içeri almamaktır ve buna analjezik (ağrı kesici) etki denir.
Ağrıyı Azaltmanın Yolu: Dikkati Başka Yere Çekmek
İnsan zihni, sınırlı kapasiteye sahip bir bilgisayar gibidir. Aynı anda işleyebileceği veri miktarı bellidir.
Çünkü örnek olmak yeryüzünde insanları birbirine bağlayan en güçlü bağdır; her eylem, başkalarında doğruyu bulma, adalet ve hak isteği doğurur ve bu istek onu daldığı düşlerden uyandırıp eyleme yönlendirir.
Kötülük tanrıçasının tüm dünyaya doladığı bu amansız yok etme zincirinin bir yasa olduğunun ve bilgeliğin bunu engelleyemeyeceğinin farkına varmıştı.
Reklam