Mustafa Kemal Atatürk’ün kaleme aldığı Nutuk, sadece Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş belgesi değil; aynı zamanda bir liderin, küllerinden doğan bir ulusu nasıl inşa ettiğini gösteren muazzam bir tarihi, sosyolojik ve edebi şaheserdir. 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında CHP İkinci Kurultayı'nda Atatürk tarafından toplam 36 buçuk saatte okunan bu tarihi konuşma, 1919-1927 yılları arasındaki dönemi birinci elden belgelerle ortaya koyar. Nutuk, kronolojik ve tematik olarak incelendiğinde üç ana bölüme ayrılır. Atatürk eser boyunca askeri bir dehadan, modern bir devlet kurucusuna evrilen süreci bizzat yönettiği telgraflar, mektuplar ve resmi kararlarla destekleyerek anlatır: Kuvayı Milliye Dönemi (1919 - 1920): Samsun’a çıkışla başlar. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile dağınık haldeki yerel direniş odaklarının (Kuvayı Milliye) "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" çatısı altında tek bir iradeye dönüştürülmesini anlatır.
TBMM ve Savaşlar Dönemi (1920 - 1923): Ankara'da meclisin açılması, düzenli ordunun kurulması, iç isyanların bastırılması ve Batı Cephesi'ndeki askeri zaferlerin (İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz) diplomatik başarıya (Lozan Antlaşması) dönüşme sürecidir.
Cumhuriyet ve Devrimler Dönemi (1923 - 1927): Saltanatın ve hilafetin kaldırılması, cumhuriyetin ilanı ve yeni bir toplum düzeni kurmak amacıyla yapılan radikal modernleşme hamlelerinin (kılık kıyafet, hukuk, eğitim devrimleri) gerekçelerini içerir.