Livaneli'nin en çok sevilen ve en güçlü romanlarından biridir Serenad. Hem kalbe dokunan bir aşk hikayesi hemde tarihin karanlık sayfalarına ışık tutan bir dönemin romanı. Kitap ilk yayınladığı günden itibaren Türk Edebiyatının derin bir iz bırakmıştır.
Roman 2001 yılında İstanbul Üniversitesi'de halkla ilişkiler görevlisi olarak çalışan Maya Duran'ın gözünden anlatılır. Maya'nın hayatı, Almanya'dan Türkiye'ye gelen Harvard Profesörü Maximilian Wagner'i ağırlamakla tamamen değişir.
Profesör Wagner Türkiye'ye geliş amacı sadece akademik bir ziyaret değildir. 60 yıl önce İstanbul'da bıraktığı büyük aşkı ve hayatı ile yüzleşmektir. Maya profesöre eşlik ettikçe hem onun gizemli geçmişini öğrenir hem de sırlarla dolu olan kendi geçmişini.
Kitaptaki ana temalar ise;
Struma Faciası,
Kimlik ve Kökler,
Zamanı Aşan Aşk,
Devletin Vicdanı ve Birey.
Zülfü Livaneli ağır ve acı verici tarihi gerçekleri inanılmaz derecede akıcı, yalın ve merak uyandırıcı bir dille anlatır Serenad kitabını.
Romanı güçlü kılan en önemli unsur kurgu ile gerçek tarihi olaylari kusursuz bir şekilde anlatılmasıdır.
Serenad, sadece bir aşk romanı değil aynı zamanda bir hafıza tazeleme kitabıdır. İnsanlığın zalimliği, savaşın anlamsızlığını ama her şeye rağmen aşkın ve sanatın iyileştirici gücünü anlatır. Serenad hem sürükleyici hem de sarsıcı bir başyapıttır.
Maya Duran ile Maximilian Wagner’in yollarının kesişmesiyle başlayan bu hikaye; sadece iki insanın değil, yakın tarihin en karanlık, en örtbas edilmiş trajedilerinin de kapısını aralıyor. Struma faciasından Holokost’a uzanan o acı dolu sayfaları okurken, insanlığın zulmüne ve aynı zamanda aşkın o zamansız, sadık gücüne şahit oluyorsunuz. Zülfü Livaneli’nin o sürükleyici ve naif dili, geçmişin o soğuk yaralarını müzikle, hüzünle ve derin bir vefayla sararken; bitirdiğinizde hafızanın, unutmamanın ne kadar büyük bir sorumluluk olduğunu kalbinize kazıyor.
Serenad inceleme
Zülfü Livaneli’nin Serenad romanı, sıradan bir aşk hikayesi gibi görünse de arka planında barındırdığı toplumsal, tarihi ve siyasi ögelerle okuyucuyu derinden sarsan, adeta "anlatılmayanların sesi" olan çok güçlü bir yapıt. Romanın merkezinde yer alan Maya Duran, üniversitedeki işi ve özel hayatındaki çıkmazlarla mücadele ederken hayatına dahil olan gizemli Profesör Maximilian Wagner ile tanışıyor ve bu noktadan sonra hikaye, bireysel bir anlatımdan çıkıp geçmişle ve köklerle hesaplaşmaya dönüşüyor. Livaneli; Kırım Türkleri, Mavi Alay, Nazi katliamları, faşizmden kaçan Yahudi bilim insanlarının Türkiye'deki üniversite reformunun temelini atması ve şüphesiz romanın en sarsıcı ahlaki merkezini oluşturan Struma Faciası gibi duyulunca şaşırılacak birbirinden farklı tarihi olayları mükemmel bir örgüyle harmanlayıp önümüze çıkarıyor. 1942 yılında Nazi Almanyası'ndan kaçan Yahudi mültecileri taşıyan Struma gemisinin Türk karasularında torpillenmesi tarihin unutulmuş ayıplarını dile getirirken, Profesör Wagner’in büyük aşkı Nadia’nın Naziler tarafından esir alınması insanlığın savaş dönemindeki ahlaki çöküşünü yüzümüze vuruyor. Açıkçası, Struma’daki o bombanın içimde patlayıp beni de darmadauman ettiğini hissettim; bu üzüntüyü başka türlü dile getirmem imkansız.
Yazarın sade ve akıcı dili, bu ağır konuların didaktik bir şekilde anlatılması yerine karakterlerin hayatına ustaca yedirilmesini sağlayarak okuyucunun empati kurmasını kolaylaştırıyor ve insanı sıkmadan araştırmaya itiyor. Maya’nın iç dünyası, modern Türkiye'de yaşadığı kadınlık, yalnızlık ve iş dünyasındaki zorluklar ile Profesör Wagner’in geçmişin yükünü taşıyan sembolik figürü çok gerçekçi işlenmiş. İçinde her milletten acıyı bulabileceğiniz bu kitap, bizi insan kılan şeyin bu acıları sahiplenebilmek olduğunu çok
Zülfü Livaneli 
Serenad
Genel olarak beğendiğim ve dikkatimi çeken bir kitap oldu. Olay örgüsünün ilerleyişi, geçmiş ve günümüz arasında kurduğu bağ, özellikle de Struma faciası ekseninde anlatılan hikâye oldukça etkileyiciydi. Kitap, sadece bir aşk hikâyesi anlatmakla kalmıyor; tarihin karanlık sayfalarında unutulmuş insan hikâyelerini de gün yüzüne çıkarıyor.
Ancak kitabın anlatım tarzı benim için zaman zaman yorucu oldu. Karakterlerin yaşadıkları olaylar aktarılırken yazarın siyasi görüşleri ve toplumsal eleştirileri çok sık araya giriyor. Başörtüsü, Kürt meselesi, Alevi sorunu, Ermeni sorunu, kadın hakları gibi birçok önemli konuya değinilmesi elbette değerli; fakat bana göre bunların hepsinin aynı hikâyede yoğun şekilde işlenmesi, asıl anlatılan olaydan zaman zaman kopmama neden oldu.
Ayrıca yazarın öğretici bir tavırla sürekli yeni bilgiler verme çabası içinde olduğu hissine kapıldım. Bazı bölümlerde tekrarların fazla olması ve günlük detayların uzun uzun anlatılması da kitabın gereğinden uzun geldiği hissini oluşturdu.
Buna rağmen Serenad’ı tavsiye ederim. Çünkü çok geniş bir okur kitlesine hitap eden, çoğunluk tarafından sevilen ve önemli tarihî olaylara dikkat çeken bir eser. Benim beklentilerimle tamamen örtüşmese de okurken farklı bakış açıları kazandıran, üzerine düşündüren bir kitap olduğunu söyleyebilirim.
Şimdiden okuyacak herkese keyifli okumalar.
Bendenize iki yeni bilgi kazandırmış, doğru olduğunu düşündüğüm bir şeyin ise doğruluğunu bir kez daha teyit etmeme neden olmuş kitaptır.
İşte yeni öğrendiklerim:
1- Zülfü Livaneli'nin kurguyu çok iyi yapan, akıcı bir dile sahip bir yazar olduğu. Her gün onlarca kitabın yayımlandığı; insanın zekâsına, tarihin karanlıklarından kopup gelmeyi başarmış büyük yazarlara hakaret edercesine yayımlanan kitaplara inat bir yazarlık örneğiyle tanıştım. Bir kısım hayalî karakterlerin hayatlarını, herkesin hayatında özellikle bir dönem düşündüğü "hayatın anlamını" tarihî olaylarla birleştirerek gerçek ile kurguyu çok iyi harmanlamayı başarmış bir yazar tanıdım.
2- Yolcuları için umudun, yeni bir hayatın ve sonrasında hayal kırıklıklarının adı olan Struma'yı keşfettim. Sosyal olaylarla ilgili bir insan olmama rağmen bu kadar yakın tarih üzerine bir bilgimin olmaması beni hem şaşırtı hem de utandım açıkçası. Çünkü bizim ülkemizde "gerçek tarihi" okumanın, öğrenmenin kişinin kendi becerisi olduğunu öğreneli çok olmuştu. Ama bunu atlamışım; kitabı okuduktan sonra kendimi affettirmek istercesine araştırmalar yaptım, Struma'nın derinliklerinde bir kez daha yolculuğa çıktım...
Kendi doğrumu teyit etme meselesine gelince: Bu dünyadaki en mutlu insanlar, en sevdikleri işi yapma ayrıcalığına sahip olanlar...
En çok istediği alanda üreten, çabalayan, yaşamının anlamını bu üretimin üzerine kuran insanlar. Kitap, Maya'nın rutin yaşamının nasıl anlamlı hâle geldiğinin yolculuğuna çıkarıyor insanı. Tekdüze hayatların kabuğunu nasıl kırdığının hikâyesi aslında. Okuyan herkesi kendi var olma nedenini sorgulamaya sürüklüyor.
Zülfü Livaneli
Zülfü Livaneli
Serenad, Türk edebiyatının ve müziğinin çok yönlü dehası Zülfü Livaneli’nin, ebedi bir aşk hikayesini, İkinci Dünya Savaşı’nın karanlık sayfaları, Struma faciası ve Yahudi soykırımı gibi yakın tarihin en büyük insanlık trajedileriyle muazzam bir kurguyla harmanladığı sarsıcı, derinlikli ve edebi dehası çok yüksek bir başyapıttır. Eser; İstanbul Üniversitesi’nde halkla ilişkiler görevlisi olarak çalışan, hayatın sıradan koşturmacaları arasında kendi kimliğini arayan Maya Duran ile üniversitenin davetlisi olarak Türkiye'ye gelen 87 yaşındaki Alman asıllı Amerikalı profesör Maximilian Wagner’in yollarının kesişmesini merkezine alır. Livaneli; profesörün 60 yıl önce Şile açıklarında batan Struma gemisinde kaybettiği büyük aşkı Nadia’nın anısına sadık kalmak için İstanbul’a gelişini işlerken, arka planda devletlerin acımasız politikalarını, göçmenlerin yaşadığı o büyük çaresizliği ve insanlığın ortak hafızasındaki o derin yaraları dahi bir tarihçi titizliğiyle masaya yatırır. Kitap; bireysel bir aşk hikayesinin ötesine geçerek, insan ruhunun vahşet karşısındaki o asil direnişini harika bir vizyonla sunar. Yazarın o son derece akıcı, gerilimi ve melankoliyi en üst düzeyde hissettiren, insanı kalbinden yakalayan lirik ve keskin dili; okuru adalet, hafıza, kimlik ve vicdan üzerine derin bir muhasebeye davet eder.