Mai ve Siyah : 1897 ‘de yazılan eserde , Halit Ziya, Servetifünun’un ideal şair tipini ve o dönemin sanat anlayışını yansıtır . yazar ; romanın kahramanı Ahmet Cemil ‘in şahsında o dönemin kavgalarını , çekişmelerini , basın hayatının iç yüzünü, aşırı duygusal ve karamsar ruh çözümlemelerini okuyucuya sunar .
Eserde, romantik bir genç olan Ahmet Cemil’ in çevresinde hayalle gerçeğin çatışması ele alınır . “Mai “ kahramanın hayallerini , “Siyah” ise hayal kırıklığını yani gerçeği ifade etmektedir . Orta halli bir ailenin çocuğu olan Ahmet Cemil, Mülkiye’deki öğrenciliği sırasında babasını kaybedince evin geçimini üstlenir . Tepebaşı’nda mehtaplı mavi bir gecede hayaller kurar . Buna göre; yazmakta olduğu eserini bitirip bastıracak , böylece şöhret ve para kazanacaktır . Böylece içten içe sevdiği zengin bir ailenin kızı Lamia ile evlenmesi de kolay olacaktır . Platonik aşkı Lamia , bir subayla evlenince Ahmet Cemil , büyük ümitlerle yazdığı şiirlerini ateşe atıp yakar ve annesiyle birlikte Yemen’e bir ilçeye kaymakam olarak gider . Böylece yıldızlı mavi bir gecede kurduğu hayaller , İstanbul’dan yıldızsız karanlık bir gecede ayrılırken yıkılmış olur .