Kaybettiğimiz şey insanlığımız mı, farkındalığımız mı?
Sinan Canan ile ilk kez bir akşam tartışma programında beyin ve evrim üzerine yaptığı konuşmalar sayesinde tanıştım. Bir biyolog olarak evrim teorisi ile İslamiyet’in birbirini zorunlu olarak dışlamadığını, aksine farklı sorulara cevap arayan iki ayrı alan olarak değerlendirilebileceğini gerekçeleriyle anlatması dikkatimi çekmişti. O güne kadar bu konuda genellikle keskin kutuplar içinde yapılan tartışmalar dinlemişken, onun daha sakin, bilimsel ve açıklayıcı yaklaşımını farklı buldum.
Daha sonra kurucuları arasında yer aldığı nBeyin çalışmalarını, televizyon programlarını ve YouTube’da yayımlanan içeriklerini takip etmeye başladım. Sinan Canan’ın en beğendiğim yönlerinden biri, bilimi yalnızca akademik çevrelerin anlayabileceği bir dilde anlatmaması. Beyin, davranış, evrim, öğrenme ve insan doğası gibi karmaşık konuları günlük hayatla ilişkilendirerek sunabilmesi, anlattıklarını daha anlaşılır ve düşündürücü hâle getiriyor.
İFA: İnsanın Fabrika Ayarları kitabı da tam olarak bu yaklaşımın bir yansıması. Kitap boyunca insanın aslında modern dünyanın ürettiği birçok sorunla, biyolojik geçmişi arasındaki uyumsuzluk nedeniyle mücadele ettiğini görüyoruz. Sinan Canan’a göre insanı anlamanın yolu yalnızca bugüne bakmaktan değil, onu milyonlarca yıllık geçmişiyle birlikte değerlendirmekten geçiyor. Bu nedenle kitap kişisel gelişim kitabı gibi görünse de aslında insanın biyolojisini, psikolojisini ve davranışlarını anlamaya yönelik bilimsel bir yolculuk sunuyor.
Kitapta en çok hoşuma giden nokta, insanı kusurlarıyla birlikte ele alması oldu. Dikkat dağınıklığımızı, korkularımızı, erteleme alışkanlığımızı ya da mutluluk arayışımızı yalnızca irade eksikliğiyle açıklamıyor. Bunların önemli bir kısmının, atalarımızdan miras kalan sistemlerin günümüz dünyasına uyum sağlamakta
Puan vermedi
Ahmet Şahin / Milliyetçi Fikir Dergileri.
Ahmet Şahin 1998 yılında Osmaniye'nin Bahçe ilçesinde doğdu, ilk ve orta öğrenimini Gaziantep'te tamamladı. 2021 yılında Gaziantep Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih bölümünden mezun oldu, halen Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkiye Cumhuriyeti Anabilim Dalında yüksek lisans yapmaktadır. Çelebi dergisinin genel yayın yönetmenliğini üstlenmektedir. Türk Yurdu, Çelebi, Töre, Bozkır, Milli Mecmua, Milli Devlet, Edebice, Tarih Kritik adlı gazete ve dergilerde makaleleri yayınlanmıştır.
Yazılı medyanın önemli unsurlarından olan gazetgide, günlük haber ihtiyacımızı giderir. Yapılan yorumlarda genellikle günlük olaylarla ilgilidir. Dergiler ise haftalık, ön beş günlük, aylık hatta daha uzun süreli olmalarının yanı sıra çoğu belli bir fikrin aydınlatılması görevini de yerine getirir. Bir düşünce, ideoloji muhataplarına ulaşmak istiyorsa bugün bile bir dergiye ihtiyaç duyar. Dergiler yayın süreleri, sayfa sayılarından daha çok okuyucuya verdiği ideolojik bilgi ile de hatırlanır.
Türk milliyetçiliği siyasi hayatta yer almaya başladığı andan itibaren basın yayın organları içerisinde en fazla dergilerden faydalanmıştır. Yayınlanan her dergi ile Türk milliyetçiliği fikrinin ideolojik temelleri anlatılırken, Türk siyasetine sunduğu çözümler de ortaya konmuştur.
Sanal medyanın her geçen gün hayatımızda daha fazla yer işgal etmesiyle, yazılı eserler eski etkinliğini kaybetmektedir. Yaklaşık 80 yıldır fikir dünyamızı aydınlatan dergilerin sanal dünyaya taşınması ile ilgili pek çok girişim vardır. Genç araştırmacı, tarihçi, yazar Ahmet Şahin bundan önce Türkçü dergiler adıyla yayınlamış olduğu eseriyle, Türkçülük alanında faaliyet gösteren dergileri topluca okuyucunun faydalanabileceği bir hale getirmişti. Şimdi ise
Modern ebeveynliğin en tartışmalı ve güncel alanlarından biri olan toplumsal cinsiyet eğitimi üzerine odaklanan bir rehber niteliğinde. 
Bobbi Wegner kitabında özellikle erkek çocuklarının duygusal farkındalık, empati ve rıza kavramlarıyla erken yaşta tanışmasının önemini savunuyor.
Kitabın en güçlü yanı, konuyu yalnızca teorik bir tartışma olarak değil, günlük hayata indirgenen örneklerle ele alması. Çocuklarla “rıza” hakkında nasıl konuşulacağı, sınır koyma becerileri ve duyguların bastırılmadan ifade edilmesi gibi başlıklar, ebeveynler için oldukça somut ve uygulanabilir öneriler içeriyor. Özellikle geleneksel erkeklik kalıplarını sorgulaması, kitabın güncel ve önemli bir tartışmaya katkı sunduğunu gösteriyor.
6/10 vermemin temel sebebi, kitap bazı bölümlerde fazla tekrar eden ve akademik derinliği sınırlı kalan bir yapıya sahip olması. Yer yer mesajın basitleştirilmesi, daha eleştirel veya farklı kültürel bağlamlara uyarlanmış tartışmaların eksikliği hissediliyor. Bu da kitabı güçlü bir rehber olmaktan çok, iyi niyetli ama sınırlı bir çerçeveye yerleştiriyor.
Genel olarak eser, özellikle ebeveynlik sürecinde “nasıl konuşmalıyım?” sorusuna pratik cevaplar arayanlar için değerli ancak daha derin teorik analiz veya geniş perspektif bekleyen okurlar için yetersiz kalabilir.
Bobbi Wegner kitabında özellikle erkek çocuklarının duygusal farkındalık, empati ve rıza kavramlarıyla erken yaşta tanışmasının önemini savunuyor.
Kitabın en güçlü yanı, konuyu yalnızca teorik bir tartışma olarak değil, günlük hayata indirgenen örneklerle ele alması. Çocuklarla “rıza” hakkında nasıl konuşulacağı, sınır koyma becerileri ve duyguların bastırılmadan ifade edilmesi gibi başlıklar, ebeveynler için oldukça somut ve uygulanabilir öneriler içeriyor. Özellikle geleneksel erkeklik kalıplarını sorgulaması, kitabın güncel ve önemli bir tartışmaya katkı sunduğunu gösteriyor.
6/10 vermemin temel sebebi, kitap bazı bölümlerde fazla tekrar eden ve akademik derinliği sınırlı kalan bir yapıya sahip olması. Yer yer mesajın basitleştirilmesi, daha eleştirel veya farklı kültürel bağlamlara uyarlanmış tartışmaların eksikliği hissediliyor. Bu da kitabı güçlü bir rehber olmaktan çok, iyi niyetli ama sınırlı bir çerçeveye yerleştiriyor.
Genel olarak eser, özellikle ebeveynlik sürecinde “nasıl konuşmalıyım?” sorusuna pratik cevaplar arayanlar için değerli ancak daha derin teorik analiz veya geniş perspektif bekleyen okurlar için yetersiz kalabilir.
Leo Tolstoy ile Mahatma Gandhi arasında geçen Tolstoy–Gandhi Mektuplaşmaları kitabını okurken, bunun yalnızca iki önemli ismin yazışmalarından oluşan bir kitap olmadığını düşündüm. Aslında iki farklı coğrafyada yaşayan ama insan, ahlak ve şiddetsizlik konusunda benzer arayışlara sahip iki düşünürün fikir alışverişine tanıklık ettim.
Benim için kitabın en dikkat çekici yönü, mektupların bir tartışma metni gibi değil, karşılıklı saygıya dayanan samimi bir fikir paylaşımı olmasıydı. Özellikle Tolstoy’un sevgi ilkesini ve kötülüğe şiddetle karşılık vermeme düşüncesini anlatırken kullandığı dil oldukça etkileyiciydi. Gandhi’nin bu düşünceleri dikkatle okuyup kendi mücadelesiyle ilişkilendirmesi de mektuplara ayrı bir değer katıyor.
Kitap boyunca en çok üzerinde durulan konuların başında şiddetsiz direniş, ahlaki sorumluluk, hakikat ve insanın vicdanına bağlı kalması geliyor. Bu fikirlerin teorik olarak anlatılmasının yanında, Gandhi’nin bunları toplumsal mücadele içinde nasıl değerlendirdiğini görmek bana oldukça anlamlı geldi. Böylece kitap yalnızca felsefi bir metin olmaktan çıkıp tarihî bir belge niteliği de kazanıyor.
Tolstoy’un özellikle “Bir Hindu’ya Mektup” metnindeki düşüncelerinin Gandhi üzerinde nasıl bir etki bıraktığını görmek kitabın en ilgi çekici bölümlerinden biriydi. İkisinin de gerçek değişimin önce insanın kendisinde başlaması gerektiğine inanması, mektupların ortak zeminini oluşturuyor.
Kendi adıma kitabı okurken en çok düşündüğüm şey, fikirlerin sınırları aşabilme gücü oldu. Biri Rusya’da, diğeri Güney Afrika’da bulunan iki insanın mektuplar aracılığıyla birbirini etkileyebilmesi, düşüncenin fiziksel mesafelerden çok daha güçlü olduğunu gösteriyor.
Kitabın dili oldukça sade olmasına rağmen içerdiği fikirler üzerinde durup düşünmeyi gerektiriyor.
Belki bunu yargılayıcı bir bakış olarak değerlendirebilirsiniz ama yakasında Filistin bayrağı ya da karpuz rozeti gördüğüm, başından, boynundan kefiyeyi eksik etmeyenleri görünce içten içe merak ederim hep; acaba bunları yaparken bu konu hakkında kaç kitap okudu ya da olayların perde arkasına dair bir merakı var mı yoksa sadece sloganlarla ve sembolik nesnelerle mi yaşıyor?
Bunları yaparken elbette hiç kimsenin bir uzman gibi konuya hakim olmasını, her soruya cevap verecek kadar bilgiye sahip olması gerektiğini söylemiyorum, ancak baktığınızda bir meseleyi boş sloganlardan bilinçli bir farkındalığa taşımak; o mesele ile ilgili ödediğiniz ya da ödemeye meyyal olduğunuz bedelle de ilintilidir.
Bugüne kadar İran haricinde hatta İran'ın da edebiyatı ve sineması haricinde doğuya çok ilgi duyduğum söylenemez ancak biraz da yanı başımızda yaşanan savaşlar, katliamlar hatta Filistin'de yaşanan soykırım, bir insan olarak beni aktüelin içine çekiyor ister istemez. Ancak yine de Twitter'da yazılan flood'lardan ya da YouTube'daki tartışma programlarından fazlasına ihtiyaç duyduğumuz muhakkak.
Kitap bu yönüyle sizi sloganların ötesine taşıyıp, konuyu tarihsel, stratejik ve siyasi boyutlarıyla anlamanızı sağlıyor. Dahası olayları yalnızca İsrail-Filistin üzerinden ele almıyor, İran'ın bölgedeki konumu, Arap dünyasında yaşanan gelişmeler ve geleceğe dair tutmuş olduğu projeksiyonlarla derin bir değerlendirme sunuyor.
Bana göre Filistin meselesi dünyada en fazla konuşulan ama en az bilinen mesele. Çünkü insanların çoğu bir ideolojiye sahip olduklarında bilgiye ihtiyaçları olmadığı konusunda hemfikirdir. Oysa bu mesele Osmanlı'ya kadar uzanan, ikinci dünya savaşıyla organik bağları olan, soğuk savaştan, İran devrimine kadar karmaşık olaylar silsilesi sonucunda bugünkü noktaya
Bakhhalar ve Troyalı Kadınlar'a kıyasla siyasi içeriği daha güçlü bir tragedya. Tebai kralının savaşta ölen komutanların gömülmesine izin vermemesi, Antik Yunan'da ise ölülerin gömülme hakkının kutsal kabul edilmesi ve ölen komutanların annelerinin (yakarıcılar) adalet talebi dolayısıyla Euripides'in güce, adalete ve siyasal meşruiyete ilişkin analizlerini görüyoruz. Buna göre güçlülük istediğini yapma keyfiliği anlamına gelmez, devletin de uyması gereken ahlaki ve dini kurallar olmalıdır. İyi bir kent yönetimi adalete dayanmalı, yurttaşlar özgür olmalı ve kamusal tartışma korunmalıdır. Yer yer tiranlık demokrasiye karşı tadında vurgular barındıran eser, iyi bir eğitimin iyi bir toplum için elzemliğini vurgular.
