Tuğçe Can
@tcan88
Şu anda okuduğu kitaplar
8/10
7 günde okudu
·Okunma: 06 Mart 2026 12:59
·2026 14. kitabı
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
Thomas Mann’ın Venedik’te Ölüm’ü ilk bakışta estetik bir metin gibi duruyor. Güzellik, sanat, disiplin, zarafet… Ama sayfalar ilerledikçe bunun bir aşk hikâyesi değil, bir çözülme hikâyesi olduğunu fark ediyoruz.
Aschenbach, yüksek ahlaklı, disiplinli, kültürlü bir adam. Hayatını kontrol üzerine kurmuş. Çalışarak, bastırarak, ölçülü yaşayarak kendini var etmiş. Fakat Venedik’te karşılaştığı güzellik — Tadzio — onun içindeki bastırılmış duyguları yüzeye çıkarıyor. Bu bir romantik yakınlaşma değil; bu, bir adamın kendi içindeki karanlıkla karşılaşması.
Metnin ortalarında beni ciddi şekilde rahatsız eden bir nokta vardı: reşit olmayan bir çocuğa duyulan estetik ve giderek erotikleşen hayranlık. Günümüz etik perspektifiyle bu durum doğal olarak mide bulandırıcı geliyor. Burada mesele eşcinsellik değil; mesele yaş, güç asimetrisi ve çocuğun “estetik nesne” haline getirilmesi. Eğer Tadzio yetişkin biri olsaydı, metni bu kadar sert bir yerden okumazdım.
Ancak romanın sonuna doğru şunu net biçimde hissettim: Mann bunu yüceltmiyor. Aschenbach kahramanlaşmıyor. Aksine küçülüyor. Gençleşme çabaları, saçını boyatması, makyaj yaptırması neredeyse grotesk. Disiplinle ayakta tuttuğu kimlik dağılıyor. Rüyalarında bile bastırdığı tarafı ortaya çıkıyor. Bu bir aşkın zaferi değil; kontrolün çöküşü.
Aschenbach’ın hayatı aslında “ahlaklı” değil, “kontrollü”. Ve kontrol kırıldığında, altındaki bastırılmış arzular patlıyor. Bu patlama onu özgürleştirmiyor; acizleştiriyor. Sonu da romantik değil, hüzünlü ve küçük düşürücü.
Romanı bitirdiğimde ilk duyduğum tiksinti yerini daha karmaşık bir duyguya bıraktı. Hâlâ rahatsız edici bir metin. Ama artık rahatsızlığım metnin kendisine değil, insanın kırılganlığına dair söylediği şeye. Mann, insanın en “yüksek” görünen yanının altında ne kadar
Bu roman, “tutunamayanların hikâyesi” gibi okunabilir ama aslında bundan fazlası. Yazar, Romy’nin ağzından yalnızca bireysel bir trajedi anlatmıyor; bir yapının, bir sistemin ürettiği kırılgan hayatları gösteriyor. Üstelik bunu ajitasyona başvurmadan, dramatik yükselmeler yaratmadan yapıyor. Kimseyi savunmuyor, kimseyi yargılamıyor. Hatta yargılamanın kendisini anlamsızlaştırıyor.
Romanın ilerleyen sayfalarında birçok karakterin geçmişine giriyoruz. İlk başta aralarında ortak bir kader çizgisi aradım. Sonra vazgeçtim. Çünkü mesele benzerlikleri bulmak değilmiş; o hayatların kırılganlığını, eksik bırakılmışlığını hissetmekmiş. Yazar sanki bilinçli olarak şunu söylüyor: “Anlama çabasını bir kenara bırak. Taraf olma. Hisset.”
Romy’nin hikâyesinde beni en çok annelik teması yakaladı. Hapishane, fiziksel bir kapatılma hâlinden çıkıp kuşaklara yayılan bir belirsizliğe dönüşüyor. Annesinin ölümüyle birlikte oğluna dair kontrolü tamamen kaybetmesi, romanın en ağır noktasıydı. Orada artık suç ya da adalet tartışması değil, sadece insanî bir çaresizlik vardı. Annelik, Romy’yi mahkûm kimliğinin önüne geçiriyordu.
Kitabın güçlü bir sistem eleştirisi de var. Devlet eliyle yapılan büyük ölçekli şiddet ile alt sınıftan gençlerin “canavar” ilan edilmesi arasındaki çelişki özellikle çarpıcıydı. Burada roman politikleşiyor ama bağırmıyor; karşılaştırıyor ve susuyor. O suskunluk, okuru düşünmeye zorluyor.
Doc karakteriyle empati kuramadım. Travmasını anladım ama kendimi yerine koyamadım. Belki de bir dönem gücü temsil etmiş olması bunu zorlaştırdı. Roman burada adalet duygumu sınadı. Empati ile sorumluluk arasındaki mesafe görünür hâle geldi.
Bazı hikâyeler tanıdık gelebilir; yoksulluk, bağımlılık, şiddet döngüsü… Ancak bu tanıdıklık klişe olmaktan çok tekrar eden bir toplumsal
