deniz taşkın
@tskdnz
İnsanlar bedenlerini süslemek için servet harcarlar, akıllarını süslemek içinse hiç çaba göstermezler. Bu yüzden çoğu dışarıdan parlak, içeriden çürüktür.
Baştan çıkarıcı eğlence hayatına, ılıman iklimine, kozmopolit halkına, beş ayrı dilde çıkan günlük gazetelerine ve ateşli fikir tartışmalarına rağmen Selanik'in tekin bir yer olduğunu kimse söyleyemezdi. Çünkü İstanbul'daki merkezi yönetim zayıfladıkça Yunanistan'dan, Karadağ'dan, Bulgaristan'dan, Bosna Hersek'ten Sırbistan'a kadar her yerde huzursuzluklar artmış, otoritenin ortadan kaybolduğu bir kargaşa dönemine gidişin ilk işaretleri görülmeye başlanmıştı.
Bu işaretlerin en önemlilerinden biri Abdülhamid tahta çıkmadan hemen önce Selanik'te yaşanan "Kız Vakası", daha doğru bir anlatımla bir Türk'e aşık olan Bulgar kızı Helen'in çevresinde oluşan trajediydi. Selanik'teki ilk gününden beri gördüğü ve duyduğu her şeyi kaydetme merakında olan Doktor, birçok cana mal olan bu olayı defterine şöyle geçirmişti:
Anlatılanlara göre, Avrethisar'da yaşayan genç bir Bulgar kızı, bir Türk teğmene aşık olmuş, dinini değiştirerek çarşaf ve yaşmak altına girmiş. Kızın ailesi bu duruma karşı çıkmış, kızlarının zorla Müslüman yapıldığını söylemiş. İki aşık işlemleri tamamlamak için (bir söylentiye göre kayınvalide, imam ve siyahi uşakla birlikte) Selanik'e gelmiş. Selanik istasyonunda toplanmış olan yüz elli kişilik Ortodoks grup kızın çarşafını ve yaşmağını yırtmış, büyük bir kargaşa çıkararak "Bırakın ben Müslüman'ım," diye bağırmakta olan Helen'i Amerikan konsolosunun evine kaçırmışlar. Kızın İslam'ı seçerek doğru yolu bulduğuna inanan ve cemaatlerine mensup olan yeni gelinlerini geri almak için yeminler eden öfkeli bir Müslüman grubu da uzun tespihlerini tehdit edici bir biçim de sallayarak ve tekbir getirerek sokaklara dökülmüş, Saatli Cami'de toplanmış. Olayları yatıştırmak amacıyla Alman ve Fransız konsolosları, ölümcül bir hata yaparak camiye gitmiş, o kızgın
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Günümün büyük kısmı mobilya imal etmekle geçer," dedi. "Hükümdarlık bir baht işidir. Bununla övünülmez ama zanaat ayrıdır, şahsi kabiliyettir, marangozluğumla iftihar ederim. Beni bir tek ustası olduğum bu meslek dinlendirir, bir de geceleri ayak ucumda okuttuğum polisiye romanlar."
Ne çok sıfatı olmuştu adamın, ne çok, ne çeşitli hitap şekilleri: "sultan, zat-ı şahane, hünkar, ulu hakan, imparator, halife-i ruy-i zemin (yeryüzü halifesi), emirülmüminin (müminlerin emiri), bave Kurdan (Kürtlerin babası), Pinti Hamid, Kızıl Sultan, Yıldız'daki baykuş, müstebit, zalim", şimdi de "hakan-ı mahlfı " diyorlardı. Yani "hal' edilmiş hakan" Osmanlı padişahlarının düşürülmesine hal' denildiği için İstanbul'da çıkan yabancı gazetelerde İngilizce hall sözcüğünün bile kullanılması yasaktı. Olur da hal' diye anlardı insanlar. Akıllarına bin bir fesatlık gelirdi.
Abdülhamid'in kardeşleri Murad ve Reşad isimleri de ağza alınamazdı. O karanlık otuz üç yıl içinde bu yaygın isimler unutulmuş; kimse çocuğuna bu adları koymadığı, olanlar da değiştirdiği için buharlaşıp uçmuştu. 1904'te Bursa'da Muradiye Camii tamirden geçtikten sonra yeniden açılırken gazeteler Muradiye dememek için "Fatih Sultan Mehmed Han Hazretleri'nin pederlerinin camii şerifi" diye çetrefilli bir duyuru yolunu seçmişlerdi. Var olan Murad isimleri Mirad'a, Reşad isimleri Neşed'e çevrildi. Bu iki kişiyi çağrıştırabileceği için kardeş sözü de kullanılamazdı. Hasta sözü "Avrupa'nın hasta adamı"nı çağrıştıracağı için sakıncalıydı. Suikasta uğrayan yabancı krallar, kraliçeler ve devlet başkanları mutlaka doğal sebeplerden ölmüş gibi yazılmalıydı. Kanlı suikastlarla İsa Peygamber'e kavuşan Fransa Cumhurbaşkanı kalp krizinden, Avusturya İmparatoriçesi nefes darlığından, Amerikan Başkanı şirpençe çıbanından ölmüşlerdi. Bazen, Sırbistan Kralı ve Kraliçesi gibi iki kişi birden suikasta kurban gittiğin de buna da bir çare bulunur, bu örnekte olduğu gibi hazımsızlıktan öldükleri yazılırdı. Zavallı Kral ve Kraliçe ne yemiş olmalılardı ki ikisi birden hazmedemeyip öteki dünyayı boylasın?!
"Dinamit"
Yağmalanmış, bazı eşyaları öfkeyle kırılıp dökülmüş, haklı barbarlığın haksız uygarlıktan öç alması anlamına gelen bir kabalığa uğramış Yıldız Sarayı'nda daha da garip olaylar ya şanmıştı. Bir hükümet heyeti saraya gittiğinde Cevher Ağa'yı idam ettikten sonra sorguya çektikleri Nadir Ağa'nın ağrılar ve sancılar altında anlattıklarından, Abdülhamid'in saraydaki bütün zulalarını öğrenmişler, aynı zamanda da mobilyacılıktaki ustalığı karşısında ürpertici bir saygıya kapılmışlardı. O muazzam maun, Lübnan sediri, ceviz ve Afrika'dan getirilmiş özel ağaçlarla hazırlanmış olan eşsiz mobilyalar; bu kadar güzellik yetmiyormuş gibi bazı gizli düzeneklere, kimsenin göremeyeceği mekanizmalara, kilitlere, yapanın dehasını ortaya koyan çözülemez şifrelere sahipti. Ağır işkenceler altında konuşmak zorunda kalan Nadir Ağa inleyen sesiyle bunları tek tek göstermeseydi, yıllarca da uğraşsalar hiç kimsenin çözmesine olanak yoktu. Sonunda açtıkları her gizli çekmecede, her saklı bölmede, her kiriş içinde, akıllara durgunluk verecek kadar çok frank, mark, dolar, liret ve bol bol altın bulmuşlardı. Mücevherler, değerli taşlar ise deniz kıyısının çakıllarını hatırlatacak kadar çoktu. Safirler, yakutlar, elmaslar, zümrütler yeraltından getirdikleri mistik pırıltılarıyla heyetin aklını başından almıştı.
O inceleme sırasında siyasi heyet ve asker mangası, ıssız kalmış sarayın her köşesini gezerken bir odadan tuhaf sesler geldiğini fark etti. Boşaltılmış ve mühürlenmiş, in cin top oynayan sarayda kimler kalmış olabilirdi? Şaşkınlıkla birbirlerine baktılar. Kapıya vurup "Kim var orda?" diye sordukları zaman da odadan yükselen "Padişahım çok yaşa! " çığlıklarıyla irkildiler. İçeride, son nefesine kadar Padişah'ı koruyacağına yemin etmiş muhafız birliği kalıntıları mı vardı acaba? Bu
Zaman zaman atalarının portrelerine bakar, kendisiyle benzerlikler bulmaya çalışırdı. (Sultan II. Abdulhamit) Yüzyıllar öncesinden gelen tabloların çoğu temsili idi ama bir de atası Ebü'l-Feth Sultan Mehmed Han gibi devrin ünlü İtalyan ressamlarını sarayına getirtip portrelerini yaptıranlar vardı. Bu büyük atasının yüzünde de kartal gagasını andıran, ucu neredeyse ağzının üstüne sarkan bir burun dikkat çekiyordu ama o hiç olmazsa inceydi. Yüzünün şeklini bozmuyordu. Kartal gagası nere, bu burun nere, diye düşündü iç geçirerek.
Sultan'ın bu saplantısı, insan soyunun başlangıçtan beri yüzünde taşıdığı bir organın adı olan burun kelimesinin on yıllarca yasaklanmasına yol açmıştı. İmparatorluk dahilinde kimse burun diyemez, hiçbir yazar gazeteye böyle bir kelime yazamazdı. Sanki milyonlarca insan bir anda burunsuz kalmıştı. Topkapı Sarayı'nın bulunduğu sahilin adı olan "Saray burnu" bile insanın başını belaya sokacak bir yerdi. "Sarayönü" gibi bir yeni tarif bulmak gerekiyordu. İstanbullu anneler oğullarına gelin seçerken, çıplak görerek her yerini iyice bir muayene etmek amacıyla hamama götürdükleri kızları "Maşallah pek güzel, ağzı burnu hokka gibi," diye övemedikleri için sadece ağzıyla yetinip "Maşallah öyle küçük ağzı var ki içine iki badem sığmaz," diye yeni methetme yöntemleri geliş tirdiler. Sonradan sonraya zenginliğe yetip de elalemi küçük gören dangalak taifesine "Burnu büyüdü bunun da!" diyemez oldular. Artık kimsenin "burnuna kötü kokular gelemez"di, Galata Köprüsü'nde kimseler "burun buruna gelemez"di, hatta hiçbir ana baba işaretparmağını burnuna sokup hap yapmakla meşgul çocuğunu "Burnunu karıştırma, ayıptır! " diyerek azarlayamazdı.