Ümit Kutbay
@ukutbay
Aydın
85 okur puanı
Eylül 2017 tarihinde katıldı
Gülünün Solduğu Akşam1000Kitap
Kapağını kapattığınızda içinizde bir şeylerin yerinden oynadığını hissedeceğiniz bir kitaptan bahsetmek istiyorum.
Erdal Öz’ün “Gülünün Solduğu Akşam” isimli eserini okurken bir romanın içinde değil de, bir dönemin tam ortasında yürüyormuşsunuz gibi hissediyorsunuz.
Kitapta anlatılanlar 70’li yılların o gergin, karmaşık Türkiye’si. Ve tabii ki bu hikâyenin merkezinde Deniz Gezmiş var. Ama mesele sadece onun hayatı değil.
Aslında burada anlatılan, bir kuşağın hayalleri, öfkesi, inadı ve biraz da çaresizliği...
Erdal Öz, bu kitabı yazarken klasik bir roman kurmaya çalışmıyor. Daha çok gördüklerini, duyduklarını, tanık olduklarını yan yana getiriyor.
Röportajlar, anılar, gözlemler…
Hepsi iç içe. Bu yüzden kitap bazen bir belgesel gibi akıyor. Bu iyi mi kötü mü? Açıkçası ikisi de. Çünkü bir yandan çok gerçek geliyor, öte yandan “hikâye” duygusu yer yer zayıflıyor.
Anlatım dili ise oldukça sade... Öyle süslü cümleler, edebi şovlar yok. Zaten buna gerek de yok. Anlatılanlar yeterince ağır. Ama bu sadelik bazen biraz fazla düzleşiyor. Okurken bazı yerlerde ritmin düştüğünü hissediyorsunuz.
İşin tarih ve siyaset tarafı ise kitabın en güçlü yanlarından biri... O dönemin atmosferini anlamak için ciddi bir pencere açıyor.
Öğrenci hareketleri, devletin sert refleksleri, toplumun ikiye bölünmüş hali…
Hepsi arka planda değil, neredeyse başrolde. Ama şunu da söylemek lazım: Erdal Öz burada mesafeli bir anlatıcı değil. Tarafını gizlemiyor. Bu da metni daha samimi yapıyor ama “nesnel mi?” sorusunu da beraberinde getiriyor.
Karakterlerin iç dünyasına çok derin inilmiyor. Daha çok dışarıdan bir göz var. Yani Deniz Gezmiş’in ne hissettiğini tamamen çözmüyorsunuz ama onu hissetmeye başlıyorsunuz. Bu da aslında farklı bir anlatım tercihi...
Sosyolojik açıdan bakınca kitap, tek
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Kara, Beyaz ve Alaca1000Kitap
Bir anlatı kitabı gibi görünse de, sayfalar ilerledikçe okuru daha geniş bir düşünsel evrene davet eden, “Kara, Beyaz ve Alaca” bütününde çok katmanlı bir metne dönüşüyor.
Yazar Akın Yakan, son romanı ile insanın kendisiyle, toplumla ve varlıkla kurduğu ilişkiyi sorgulayan bir düşünce alanı açıyor.
Yakan’ın dili, yer yer şiirselliğe yaklaşan bir yoğunluk taşıyor. Betimlemelerdeki karanlık/aydınlık karşıtlığı, kitabın adındaki “kara” ve “beyaz” metaforlarını desteklerken, “alaca” ise bu ikiliklerin arasında sıkışmış insan ruhunu temsil ediyor.
Ancak bu güçlü metaforik yapı, bazı bölümlerde okurun metne mesafe koymasına da neden olabiliyor; çünkü anlatım zaman zaman fazlasıyla soyutlaşıyor.
Tasavvuf felsefesi, kitabın omurgasını oluşturan en belirgin unsurlardan biri...
Yazar, klasik tasavvuf düşüncesindeki “nefs terbiyesi”, “vahdet-i vücut” ve “hakikate ulaşma” kavramlarını modern insanın içsel çatışmalarıyla harmanlıyor.
Burada dikkat çeken nokta, tasavvufun didaktik bir öğreti olarak sunulmaması; aksine karakterlerin iç dünyasında yaşanan kırılmalar üzerinden sezdirilmesi. Bu yaklaşım, metni daha sahici kılıyor. Ancak yer yer kavramsal derinlik, okurun ön bilgisine fazla yük bindirebiliyor.
Tarihi ve siyasi bağlamda eser, doğrudan bir dönem anlatısı sunmaktan ziyade, Türkiye’nin modernleşme sürecinin birey üzerindeki etkilerini arka planda hissettiriyor.
Gelenek ile modernite arasındaki gerilim, karakterlerin seçimlerinde açıkça görülüyor. Bu da kitabı bireysel bir hikâye olmaktan çıkarıp, toplumsal bir okuma metnine dönüştürüyor.
Psikolojik temaların ayrıntılarıyla işlendiği metin arası detaylar, özellikle karakter analizlerinde dikkat çekici bir derinlik veriyor.
Yakan, insan zihninin parçalı yapısını iyi yakalıyor. Karakterlerin iç monologları, bilinç
Esir Şehrin İnsanları1000Kitap
Bir dönemin içinde sıkışıp kalmış insanların nabzını tutan bir kitaptan bahsetmek istiyorum.
Kemal Tahir’in “Esir Şehrin İnsanları” isimli romanı 1. Dünya Savaşı sonrası işgal altındaki İstanbul’u anlatırken, büyük olaylardan çok küçük hayatlara eğiliyor. Belki de bu yüzden daha sahici duruyor.
Bir üçlemenin ilk kitabı olan romanın en güçlü tarafı karakterleri. Öyle kusursuz kahramanlar yok burada. Herkes biraz eksik, biraz kararsız, biraz da kırılgan. Zaten insan dediğin de böyle değil mi?
Kemal Tahir bunu iyi yakalamış. Ama açık konuşmak gerekirse, bu kadar iç hesaplaşma bazen tempoyu düşürüyor. Bazı bölümlerde ilerlemek zorlaşıyor; sanki hikâye değil de düşünceler akıyor.
Kitap, o işgal yıllarının havasını gerçekten hissettiriyor. Sokaklar, evler, insanlar; her şeyin üstünde bir baskı, bir tedirginlik var.
Sayfaları okurken görmekten çok yaşıyorsunuz. Yine de zaman zaman, yazar anlatıyı biraz fazla açıklamak istiyor hissi veriyor. Okura bırakabileceği bazı şeyleri de kendisi söylüyor.
Siyasi tarafı ise oldukça ilginç. Herkesin net bir şekilde “iyi” ya da “kötü” olduğu bir dünya kurulmamış. Direnen de var, kabullenen de, arada kalan da…
Bu gri alanlar romanı daha gerçek kılıyor. Ama bir yandan da bazı okurlar için yön duygusunu zayıflatabilir; çünkü yazar size ne düşüneceğinizi söylemiyor.
Toplumsal açıdan bakınca roman neredeyse bir gözlem defteri gibi.
Sınıflar arasındaki farklar, insanların geçim derdi, şehir hayatının değişimi…
Hepsi detaylı. Bazen fazla detaylı. Hikâyeden kopup bir analiz okuyor gibi hissettiğiniz anlar da oluyor.
İnsanların içindeki o ezilmişlik, çaresizlik ve bazen de sessiz öfke çok iyi verilmiş. Bu da psiklojik açıdan ilginç kılıyor. Okurken karakterlerle aranıza mesafe koyamıyorsunuz.
Karakterlerin iç dünyaları, özelikle işgalin
Nietzsche ve Yeryüzü1000Kitap
Felsefeyi bazen fazla yukarıda, hayatın biraz dışında konuşuyoruz. Oysa bazı kitaplar var ki insanı tekrar yere bastırıyor, “bir dakika, burada yaşıyorsun” dedirtiyor.
Henk Manschot’un yazdığı “Nietzsche ve Yeryüzü” isimli eser de Nietzsche’yi gökyüzünden indirip, toprağın üstüne koyuyor.
Kitabın dili ilk anda sizi ürkütmüyor. Akademik bir tarafı var ama soğuk değil. Okurken bir ders kitabı hissi vermiyor; daha çok düşünmeye davet eden, yer yer sohbet eder gibi ilerleyen bir anlatım var.
Bu, Nietzsche gibi zor bir düşünürü anlamayı biraz kolaylaştırıyor. Ama açık konuşmak gerekirse, bazı yerlerde “biraz daha derine inseydi” dedirtiyor. Nietzsche’ye ve “Zerdüşt”e aşina olanlar için kimi yorumlar hızlı geçilmiş gibi kalabilir.
Tarihsel arka planda ise Manschot, Nietzsche’yi kendi çağının krizleriyle birlikte anlatıyor, sonra da bugüne doğru çekiyor.
Sanayileşme, modern hayatın sıkışmışlığı, değerlerin çözülmesi…
Hepsi tanıdık başlıklar. Ama bazen Nietzsche’yi bugüne fazla yaklaştırıyor gibi bir his de oluşuyor. Sanki o sert, sivri düşünür biraz yumuşatılmış.
Siyaset tarafında kitap açık açık taraf tutmuyor ama neye mesafeli olduğu belli.
Modern hayatın doğayla kurduğu kopuk ilişki, tüketim alışkanlıkları, insanın kendine ve çevresine yabancılaşması…
Bunlar sık sık karşımıza çıkıyor. Nietzsche üzerinden bugünü okumak ilginç, hatta yer yer etkileyici. Ama şunu da unutmamak lazım: Nietzsche’yi bugünün kavramlarıyla birebir örtüştürmek her zaman risksiz bir iş değil.
Kitabın en güçlü olduğu yerlerden biri, farklı alanları birbirine bağlama biçimi. Felsefe var, psikoloji var, sosyoloji var, bir de güçlü bir çevre meselesi damarı var.
“Yeryüzü etiği” dediği şey, insanın doğayla ilişkisini yeniden düşünmeye çağırıyor. Bu tarafı gerçekten düşündürücü. Yalnız, bazı
Sırtlan Payı1000Kitap
Türk edebiyatında romanla fikri yan yana yürütmeyi en iyi bilen isimlerden biri Attila İlhan.
“Sırtlan Payı” da bunun en net örneklerinden. Kitabı elinize aldığınızda bir hikâye okuyacağınızı sanıyorsunuz ama sayfalar ilerledikçe kendinizi bir tartışmanın, hatta yer yer bir hesaplaşmanın içinde buluyorsunuz.
Edebi tarafıyla başlayalım. İlhan’ın dili her zamanki gibi kendine has; biraz sert, biraz meydan okuyan ama bir o kadar da akıcı. Özellikle diyaloglarda bu çok hissediliyor.
Karakterler konuşurken sadece birbirleriyle değil, sanki okurla da tartışıyor. Bu durum bazen metni zenginleştiriyor, bazen de hikâyenin ritmini yavaşlatıyor.
Yani okurken bir yandan “ne iyi yazmış” diyorsunuz, bir yandan da “biraz fazla uzamadı mı?” diye düşünmeden edemiyorsunuz.
Romanın arka planı Türkiye’nin yakın tarihi.
Cumhuriyet sonrası dönem, çok partili hayata geçiş, Batılılaşma sancıları…
İlhan bu konuları öyle kuru kuru anlatmıyor; hikâyenin içine yediriyor. Ama şu da var ki anlattığı tarih, tamamen kendi bakış açısından süzülmüş bir tarih. Bu yüzden zaman zaman tek taraflı bir ton hissediliyor.
Siyasi tarafı ise zaten gizli saklı değil. İlhan’ın dünya görüşü metnin her yerinde hissediliyor. Ulusalcı, anti-emperyalist çizgi çok net... Bu da romanı sadece bir kurgu olmaktan çıkarıp bir fikir metnine yaklaştırıyor. Fakat bunun bir bedeli var. Karakterler bazen etten kemikten insanlar olmaktan çıkıp bir fikrin temsilcisine dönüşebiliyor.
Karakterlerin iç dünyası, yaşadıkları çatışmalar gayet inandırıcı. Bu da psikolojik açıdan bakınca daha dengeli bir tabloyu ortaya koyuyor. Özellikle bireyin kendi içindeki bölünmüşlüğü ile toplumdaki kırılmalar arasında kurulan bağ etkileyici. Ama her karakter için aynı özeni görmek zor; bazıları biraz yüzeyde kalıyor.
Doğu ile Batı arasında