Tüfek, Mikrop ve Çelik, Jared Diamond tarafından yazılmış ve insanlık tarihindeki eşitsizliklerin nedenlerini açıklamaya çalışan önemli bir popüler bilim eseridir. Kitap, farklı toplumların neden farklı hızlarda geliştiği sorusuna odaklanır ve bu soruya alışılmışın dışında bir cevap verir. Diamond’a göre bu farkların temelinde insanların biyolojik üstünlüğü ya da zekâ farkı değil, büyük ölçüde coğrafi ve çevresel koşullar yer alır.
Eserin çıkış noktası, Yeni Gine’de yaşayan Yali adlı bir kişinin sorduğu basit ama derin bir sorudur: “Neden bazı toplumların bu kadar çok zenginliği ve teknolojisi varken diğerlerinin yok?” Bu soru üzerinden ilerleyen Diamond, tarih boyunca bazı bölgelerin tarım için daha elverişli olduğunu, bu sayede bu bölgelerde yaşayan toplumların daha erken yerleşik hayata geçtiğini ve nüfuslarını artırarak karmaşık toplumlar kurduklarını anlatır. Tarımın sağladığı üretim fazlası, iş bölümünü mümkün kılmış, bu da teknoloji ve yönetim sistemlerinin gelişmesine zemin hazırlamıştır.
Kitapta ayrıca hayvanların evcilleştirilmesinin sadece tarımsal üretimi artırmakla kalmadığı, aynı zamanda insanlara çeşitli hastalıklara karşı bağışıklık kazandırdığı vurgulanır. Bu durum, özellikle kıtalar arası karşılaşmalarda belirleyici olmuştur. Avrupa’dan Amerika’ya giden insanların taşıdığı mikroplar, yerli halklar üzerinde yıkıcı etkiler yaratmış ve bu da askeri üstünlük kadar önemli bir faktör olmuştur. Diamond, teknolojik gelişmelerin de bu süreçte önemli bir rol oynadığını, ancak bu teknolojilerin ortaya çıkmasının temelinde yine coğrafi avantajların bulunduğunu savunur.