Bir adamın geçmişini ve bugününü nasıl gördüğü, gelecekten ne beklediğiyle ve bugünkü amacıyla fazlasıyla ilgili olabilir. Düşünce dünyasıyla yoğun bir şekilde meşgul olan herkesin kaçınılmaz kaderi budur.
“Tek bir kötü adam, tek bir melek portresi yapmadım (Yalnız soytarı çizmekten kendimi alamadım). Kimseyi suçlamadım, kimseyi aklamadım. İyi mi oldu bilmiyorum.”
(“Kiselev’e Mektup” 1887)