Ö.Yücel Ulukanoğlu
@yclulukanoglu
Öd Tengri aşar kişi oglı köp ölgeli törümiş
𐰢𐰇𐰤𐰏𐰚𐰀∶𐱅𐰭𐰼𐰃𐰘𐰤∶𐰚𐰇𐰲𐰓𐰼
Her Altaylı, ana ve baba tarafından yedi göbeğe kadar şeceresini çok iyi derece bilir. Yedinci babadan önce gelen ecdadın adını söylemekten korkar ve çekinirler. Onların kanaatine göre, yedinci kuşaktan önceki şahıslar bir za-manlar Oyrat Hanlığının tebaaları imiş ve onların isimlerim söylemek Rusya Çarına karşı saygısızlık sayılır. Bundan dolayı, bu konuda daha fazla bilgi sahibi olan yaşlı insanlar çoğunlukla sessiz kalırlar. Soy ağaçlarına göre, ruhlar (arııu neme) aslında söz konusu ailenin daha önce ölmüş olan ağabey, dayı, amca, teyze, hala, bacanak veya dedelerinden biridir.
Bunlar kan akrabalığının ruhlandır. Herhangi bir Altaylı ailenin şeceresini araştırırsak baba veya ana tarafından bir şamana da-yandığım görürüz.
Her şeyden önce tüm ölmüş şamanlar temiz ruhlardır (cırını neme). Ölen şamanın ruhu, ölümünden üç veya yedi gün sonra akrabalarım ziyarete gelir. Obanın yanında veyahut yakınında bulunan bir ormanda gecenin sessizliğini bozan boğuk bir davul sesiyle şaman, bu esrarengiz varlığım ve ziyarete geldi-ğini bildirir. Şaman Sapır'ın anlattığına göre, bu ziyaretten soma şamanın ruhu Erlik âlemi ile tüm ilişkilerim koparır ve ölenin akrabaları tarafından arını neme ruhları araşma dâhil edilir. Şamarım ölümünden soma onun tasvirini (çalını) hazırlarlar ve ev sahibi taralından davet edilen şaman bu çalını'mm üzerine, özel dua okuyarak, taze şarap (arala) serper. O andan itibaren tasvir, ayılın say-gın bir yerine asılır ve dinî bir unsur haline getirilir. Şamanın ruhu ise arını ne-me' ye dönüşür.
Ölmüş şamanın hayali Altaylıyı evde, dağlarda, omıanlarda ve rüya-larda olmak üzere her yerde takip eder. Bu olay şamanın ölümünden sonra* üçüncü, beşinci, yedinci ve onuncu yıllarda meydana gelir. İnsan, ölenin sesini ve hatta bütün söylediklerini duyar. Ruh ondan kurban ister; itaatsizlik gösterildi-ğinde ise inşam korkutur ve hastalıklar saçar. Ölen şamarun akrabaları sırnaşık hayallerden kendilerini korumak için kaçılkuu veya saba düzenler, onun tasvirini yaparlar ve kendi ruh körmösleri (arını neme) arasına dâhil ederler.
Altaylıların inancına göre bütün şamanların canları ölümden sonra yer yüzünde varlığını sürdürme hakkına sahip körmösler grubuna dâhildir. Bir keresinde, Şaman Mampıy'a ölümden sonra ruhunun gerçekten varlığım devam ettirip ettirmeyeceğini sorduğumuzda, o olumlu cevap verdi ve: "Evet, bizim inancımız böyle" (e, pistir) andi yar]).. Ben, diğer şamanlar gibi ölümden sonra körmös'e dönüşeceğim. Vücudum çürüyüp gider, ruhum ise yer-yüzünde yaşamaya devanı eder" dedi
Bir zamanlar Erlik beyaz ata binermiş. Fakat sonra bu atı bir kahrama-nın canının karşılığında Tanrıya vermiş. Ama yüce Tanrı onu kandırmış ve can yerine ona kara boğa vermiş. Erlik'c bu boğaya ters binmesini, eline de kamçı yerine balta (ay malta) almaşım emretmiş.
Altaylılar bundan dolayı Erlik1 e at yerine kara boğa veya inek kurban
ederler.