Cengiz Aytmatov için kelimeler basit birer araçtır sadece. O, kelimelerle hikayesini süslemez; hikayesiyle kelimeleri süsler, onlara değer katar. O kullandığı sürece kelimeler güzelleşir ve büyüler. En basit konular, en yaygın efsaneler bile o yazdığında bir başkalaşır. Renklenir, parlar, insanı büyüler, düşündürür ve belki de unuttuğumuz ya da daha önce tatmadığımız duyguları tattırır.
Beyaz Gemi de bir Aytmatov kitabı. Yazarın adına bakmasanız bile anlarsınız Aytmatov olduğunu. Yazarın kelimelerinden, kitaptaki her bir kelimenin ne kadar anlamlı ne kadar düşünülmüş olmasından. Ben yapabildiğim kadar anlatmaya çalışacağım ama unutmayın ki her bir kelimenin bir Türkçesi bir de Aymatovcası var.
Kitabımızın ana karakteri isimsiz bir çocuk. Dedesi, nenesi, dayısı, yengesi ve birkaç köylüyle beraber ormanın yanındaki bir köyde yaşıyor.
Çocuğun iki hikayesi, dürbün ve taşları dışında hiçbir şeyi yok, sadece her gün izlediği beyaz gemisi var. Dedesi ise sakin, uysal ve iyi bir insan. En büyük hazinesi ise onu mümin dede diye çağıran biricik torunu. Bir de dayısı Oruzkul var. İsmi gibi Ruslara kul olmuş, açgözlü, işgüzar bir sahtekâr.
Aytmatov’un her karakterini ne kadar incelesek bir o kadar uzun olur. Her daim güzümüzden kaçan bir ayrıntıyı, altta saklana gizli bir anlamı bulabiliriz.
Bu kitabında is Çarlık Rusya’nın halkın üzerinde kurduğu baskıyı ve geleceğe umutla bakmamız gerektiğini anlatıyor. İsimsiz çocuk geleceğe karşı umutla bakan halkı, Mümin Dede boyun eğmiş halkı, Oruzkul ise kendi değerlerini unutup Ruslara yanaşan halkı temsil ediyor.
Çocuğun bir ismi bile yok. Hayatını beyaz geminin gelip onu almasını babasına ve annesine götürmesini bekleyerek geçiriyor. Her gün Bir de dedesinin ona hediye ettiği maral ana efsanesi var. Bir gün maral ana onu sırtına
Hayalleri için çabalamanın, düşmekten korkmadan yola devam etmenin ve başarmanın gerçek anlamı üzerine düşündüren bir eser… Nurullah Genç’in anlatımıyla, zamansız ve mekânsız bir nefese doğru koşan atların izinde; umut, mücadele ve inançla örülü bir yolculuk…
“Yağmur denizde sefalet oluyor değil mi ?”
Bir sarrafın mücevherleri işlediği , bir bestekarın notalarla raks ettiği gibi romanını dahi şiirsel nakışlarla işleyerek yazan Tanpınar , adeta kelimelerle zamanı durdurmayı başarmış bir sanatkardır. XXyy ,coğrafyamızda çalkantılı ve devrimli günlerdi işte bu dönemde yaşamış olan değerli kalem, Osmanlı’dan Cumhuriyete geçiş sürecinde ki siyasi , kültürel değişimler ile doğu batı arasında ki sancılı sürece bizzat şahit olarak , bunları sadece eserlerinde yazmakla kalmayarak adeta kelimelerle, geçmiş ile geleceği cümlelerde buluşturmuştur.
Bu kıymete değer eserlerinden bir tanesini de biz şanslı okuyucular Mayıs ayında okuyarak ,analiz tahlil ederek bir nebze de olsa edebiyatımızın hafızasını kendi perspektifimizle görme şansına eriştik.
Ben de naçizane kendi paradigmam ve yorumumla bir şeyler söylemek istiyorum.
Elbetteki Yaz Yağmuru kitabını tek bir edebiyat çerçevesinde ele alamam çünkü kültürel birikimi ve çok yönlü bir yazar olması nedeniyle ( yazar,şair,denemeyazarı,siyasetçi,akademisyen vs.) kaleminden çıkan şaheser ,bir çok perspektiften açıklanmaya değer.
Edebi metin özelliğiyle şiirsel ,estetik açıdan bir cerrahın titizliğiyle kaleme alınmış her bir hikaye hem gözleri hem de ruhu doyurmakta böylelikle onun eserlerinin sadece okunmadığını hissedildiğine de şahit oluruz . Türkçeye kattığı senfoni tadında ki kelimelerin bezenmesi, düşünce dünyamıza bıraktığı izlerle eşine az rastlanan ,dimağlarımızda tat bırakmış Türk edebiyatının en zarif ve en derin sanatkarlarından biridir dersek mübalağ etmiş olmayız değil mi ? ( Burada kendimi Bridgerton’ da ki lady Whistledown gibi hissettim )
Yine tarihi bilgisi ve bilinci bunun yanında kendisinin de yaşanan değişim ve dönüşüme tanık olması neticesinde eserlerine
Şu an bu kitabın konusunu birine mektupla yazmam gerekseydi eğer, kağıt gözyaşlarımdan parçalanmış olurdu.
Kitabı bitirdim ve artık aynı kişimiyim hiç bilmiyorum. Bazı kitaplar bittiğinde hikâye de biter. Serçe ise bittikten sonra zihninizde yaşamaya devam ediyor. Derin ince bir sızı gibi hem de.
Kitabın ilk sayfalarında baş karakter Emilio Sandoz’un başına gelenleri tam olarak anlayamıyoruz. Bir şeylerin çok yanlış gittiğini hissediyoruz ama yazar gerçeği hemen göstermiyor. Parçaları yavaş yavaş bir araya getiriyoruz. Daha kırkıncı sayfalarda içimi acıtan bir şeyler vardı ama ne olduğunu tam çözememiştim. Geriye dönüp baktığımda bunun ne kadar bilinçli ve başarılı bir tercih olduğunu görüyorum.
Yazarın kalemine hayran kaldığım ilk nokta anlatım biçimi oldu. Karakterler arasındaki bakış açısı geçişleri inanılmaz yumuşak. Bir karakterin zihninden diğerine geçtiğinizi bazen birkaç satır sonra fark ediyorsunuz. Anlatım asla karışmıyor. Bu geçişlerin doğallığı beni gerçekten etkiledi.
Betimlemeler de aynı ölçüde güçlü. Okuduğum her sahne gözümde canlandı. Mekânlar, karakterler, yüz ifadeleri ve duygular son derece canlıydı. Kendimi bir roman okumaktan çok yaşananları izliyormuş gibi hissettim.
Fakat Serçe‘yi benim için özel yapan şey yalnızca dili değildi. Rakhat’a gidildiğinde kitap bambaşka bir katman daha kazanıyor. Bir gezegen yaratmak başka şeydir, yaşayan bir toplum yaratmak başka şey. Mary Doria Russell yalnızca farklı bir yaşam formu tasarlamamış; ekonomi, politika, sınıfsal yapı, aile ilişkileri ve güç dengeleri olan bir toplum kurmuş. Bu yüzden zaman zaman kitabın içinde ikinci bir kitap okuyormuşum gibi hissettim. Bir tarafta karakterlerin hikâyesi ilerlerken diğer tarafta Rakhat’ın nasıl işlediğini okuyoruz.
Kitabın sonlarına doğru yaşadığım gerginliği
Biri, Hiçbiri, Binlercesi / Luıgı Pırandello
Nobel ödüllü İtalyan yazar Pırandello tarafından kaleme alınmış bu eser felsefi boyutlarıyla insana birçok soru sorduran, farkettiren ve hazmettiren bir kitaptı.
‘ İşte; kendi adına o da bir nevi “hiçbiri”ydi.
Ama bu belki de, herkesin gözünde “biri” olmanın yoluydu. ’
Karakterimiz Moscarda bir gün karısı tarafından eleştiriye maruz kalır. Burnunun yamuk olmasıyla ilgili görüş bildiren karısı Moscarda’nın varoluşsal sancılar çekmesine vesile olur. Moscarda, o güne kadar burnun yamuk olduğunu hiç farketmemişti. Onu kendi yapan, bu dünyada temsil ettiği tüm özellikleri barındıran bedeninde demek ki dışarıdan böyle kusurlu bir görüntü vardı. Artık her konuştuğu insan onu yamuk burnuna bakıyormuş gibi hissediyor, her ne kadar iyi özelliklere sahip olursa olsun burnundan dolayı kimsenin onu ciddiye almayacağını düşünüyordu.
Bu başlangıç noktasından çıkan düşünceleri çok farklı noktalara evrilmeye başladı. Moscarda, bu dünyada benliğini temsil edebilmesi için bu bedeni emanet olarak almıştı. Yani bu beden aslında Moscarda değildi. O, bu bedenin içindeydi, onun benliği bu bedenle sınırlı değildi. Ama insanlara bunu nasıl anlatabilirdi ? O kim olursa olsun karşısındaki insan onu nasıl görüyorsa, hangi kalıba sıkıştırdıysa öyle olmak zorundaydı.
Moscarda bile tam olarak kim olduğunu bilmiyorken insanlara gerçek benliğini gösteremezdi. Bu yüzden öncelikle o kendini tanımalı, kendine dışarıdan bir gözle bakmalıydı. İşte böyle geçti ayna karşısına, bol bol konuştu kendiyle. Karşısında duran insana uzaktan bakarak sorunlarının çoğunu çözeceğine inanıyordu. Düşünceler birbirini kovalarken ucu bucağı olmayan bir karanlığa düştü. Toplumun önyargıları üzerinde durmayarak yoluna devam etti ve kendi benliğinin özgürlüğüne doğru bir yola çıktı…
Herkese merhaba
Bugün sizlere çok güzel bir tavsiye ile geldim, çünkü bu hikaye bizim hikayemiz. Burada yazanlar senin, benim, hepimizin yaşadığı ve yüzleşmekten korktuğu gerçekler. Yazarımızın da dediği gibi " Karanlıkla yüzleşmek cesaret ister" ve o cesaret biz yok zannetsek bile aslında hepimizin içinde var.
Topulumumuzun en büyük sorunlarından biri kim olursak olalım kendi hayatımıza yön vermek yerine bize biçilen hayatı yaşamaya mahkum edilmek ve olması gereken bu diyip sessiz bir kabullenişe geçmek, hâl böyle olunca da istemediğimiz bir yaşamın içine sürüklenmemiz kaçınılmaz oluyor.
Ama aslında yapmamız gereken zor da olsa, herkesi karşına almak zorunda da kalsan cesaret edip yıllardır süregelen tabuları yıkmaktır. Evet bu yol zor bir yol çoğu zaman düşeriz, kırılırız, hatta yalnız kalırız ama günün sonunda prangalarımızı kırmış ne istediğini bilen özgür bir insan olarak yaşamamıza devam ederiz.
Bu yola çıkmadan önce kendimize sormamız gereken sorular var.
Bugün gerçekten yaşadım mı, yoksa sadece günü mü geçirdim?
Güvende kalmayı mı seçeceğim, yoksa gerçekten yaşamayı mı?
Ben kimim ve aslında ne istiyorum?
Çünkü değişim ilk önce içimizde başlar. Ben değişirsem, sen değişirsen ve biz herşeyden önce kendimizi sevmeye başlarsak önce daha mutlu bir insan, sonra daha mutlu bir ebeveyn oluruz.
Yazarımızın dediği gibi "hayat hiç kimse için adil değil." Ama bunu değiştirmek bizim elimizde.
Kimin Hikayesi Bu yazarımızın kendi içine yaptığı ve kırıldığı yerden yeniden güçlenerek kalktığı bir yolculuk. Ve şimdi Aylen hanımın bana sorduğun soruyu bende sizlere soruyorum.
Sizin sesiniz nerede susutu?
Eğer kendi sesinizi duymaya ve kendi yolunuzda yürümeye hazırsanız bu güzel kitabı mutlaka okumanızı tavsiye ederim.
