Şehname, İranlı şair Firdevsî tarafından yazılmış büyük bir destandır ve İran’ın efsanevi geçmişini, kahramanlarını ve hükümdarlarını anlatır. Eserde geçen en önemli kahramanlardan biri Rüstem’dir. “Zaloğlu Rüstem” olarak bilinen bu kahraman, olağanüstü gücü ve cesaretiyle İran’ı düşmanlardan korur. Rüstem’in babası Zal, beyaz saçlı doğduğu için dışlanmış; daha sonra Simurg adlı efsanevi kuş tarafından büyütülmüştür. Rüstem de babası gibi sıra dışı özelliklere sahip bir savaşçı olarak yetişir.
Destanın en bilinen bölümlerinde Rüstem’in devlerle, düşman ordularıyla ve zalim hükümdarlarla mücadelesi anlatılır. Ancak eser yalnızca savaşlardan ibaret değildir; adalet, kader, kahramanlık, aile bağları ve insanın trajik yazgısı gibi temaları da işler. Özellikle Rüstem’in bilmeden kendi oğlu Sührab’ı öldürdüğü bölüm, dünya edebiyatının en hüzünlü hikâyelerinden biri kabul edilir. Şehname, İran kültürünün ve klasik Doğu edebiyatının en önemli eserlerinden biridir.
Şehname 4 bitti. Böylece Ünlü Şehnamenin son cildinde okumuş oldum. Şark İran Edebiyatına has şiirsel efsane destanından etkilenmemek elde değil.. 1. Ciltten başlatarak 4. Cildin sonuna kadar binlerce beyit konu yer zaman ve mekan dan kopmadan anlam bütünlüğünü yitirmeden. İranlılarla Turanlıların yani Türklerin ve daha başka eski kabimlerin mücadelesini anlatıyor. Ve ünlü İran pehlivanı Zal oğlu Rüstem ile Turan hükümdarı Efrasiyab ana karakterler. İnsan hayatında Aşklar, ihanetler, kötülükler, hırslar, ihtiraslar ve talih ve kaderin cilvesi, en sonunda kaçınılmaz geçek olan ölüm diğer 3 ciltte olduğu gibi dördüncü cilttede vurgulanıyor..
Ve 
Firdevsi nin Ünlü Şehnamesine veda ederken 4 ciltde devamlı vurgulan beyitiyle veda ediyorum.
“Fakat şu dönen felek işte böyledir; insana bazan bal yedirir, bazan da zehir”… Şehname 4 Firdevsi sayfa 290. 17710. Beyit. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları…
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
Şehnâme I İlk cilt bitti. Eser 34 sayfalık bir önsözle başlıyor.Şehnamenin İran halkı ve edebiyatına etkileri.. Zamanın Sultanı Gazneli Mahmut ve Şehnamenin yazarı Firdevsi arasında geçen olaylardan bahsediyor. Ve Eserin dünya edebiyatındaki yerinden ve çevirilerinin yapıldığı ülkelerden bahsediyor..
Eserin 1.cildine gelirsek Önce Tanrıya övgüyle başlıyor sonra İran Efsane kahramanları Feridun, oğulları Selm, Tur, İrenç, kız torunu Minuçihr,torunu Sam, onun oğlu Zal ve Zal’ın oğlu Rüstem ve bunların Devlerle, iblislerle mücadeleleri, çeşitli ülkelerle münasebetleri ve de Turanlı dedikleri Türklerle savaşları anlatılıyor.
Eserde Dünya malına tamaht etmenin anlamsızlığı, feleğin güvensizliği ve her zaman doğruluğun mertliğin ve iyiliğin , kötülüğe kalleşliğe karşı kazanacağı vurgulamıyor. Ölümün gerçekliğinden ve ister padişah ister köle olsun her nefsin ölümü tadacağını defalarca vurguluyor.
Şehnâme I veda ederken kendimce çıkardığım anafikir alıntıyı paylaşıyorum:
“Şunu bil ki: bu dünya kimseye kalmaz.” Şehnâme I Firdevsi sayfa 467 Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları
Dikkat spoiler içerir.
Sakaların hükümdarı Feşenk han'ın bir oğlu olur. Oğlu daha yaşına girmeden konuşmaya ve güreşmeye başlar. Ama Şaman Tarhun Ata ona isim vermenin zamanı gelmediğini söyler. Çocuk babasından hırçın bir ata binmeyi ister ama babası müsaade etmez. Sonra Veyse bey ve yanında 9 askeri bir köyde ortaya çıkan Tunga'yı yenmesi için gönderir. Ama bu hayvan sürekli askerleri yer. Veyse de öleceğini düşünürken çocuk gelir ve hayvanı boğar. Bunu söylememesi için and alır. Veyse sadece sağ kalan diğer asker Belek'e söyler ve kan kardeşi olur. Ama şaman bu olayları bilir. Feşenk'e oğluna ad vereceğini söyler. 9 yaşındayken büyük bir tören ile Alp Er Tunga olur adı. Bu törene İran kralının en meşhur askerlerinden Zal oğlu Rüstem de katılır. Yarışmalar başlar ve Rüstem tüm yarışları kazanır. Güreşe çıkmaz. Alp Er Tunga çıkarda güreşecektir. O da çıkar ama 2 günlük güreşte yenen olmaz. Feşenk ikisine de ödül verir. Daha büyüyünce ülkeyi görmek için 1000 askerle yola çıkar. Tarhun ata gitmiş yerine Bükdüz şaman gelmiştir. Merv köyüne giderler ve burada iyi karşılanırlar. Sonra yola devam ederler. Bazı kaleleri alırlar. İran padişahı ile savaşırlar. Ama Rüstem ona iyilik edince o da Rüstem'e iyilik eder. Barış sağlanır. Bu arada aşık olur ve Aybirgen hatun ile evlenir. Bir kızı, bir de oğlu olur. Kaz kız denen bu kız çok akıllıdır. Savaşmaya giden Alp Er Tunga, önce Kırgızları, sonra Çin'i sonra da İran'ı dize getirir. İran savaşında Zal ile karşılaşır ve onu yaralar. Kaz Kız da Veyse ile Semerkant'a gidip oranın valisi olur. Yeni tahta çıkan İran şahı Keyhusrev'in oğlu Siyavuş kaçıp Semerkant'a gelir. Onu Otağ-Kent şehrine gönderirler. Ama Keyhusrev Rum Kayseri ile büyük bir ordu toplayıp savaşa gelir. Siyavuş ölür. Sonra Alp Er Tunga oğlunun da bataklıkta öldüğü
Kitabı elime almamla bitirmem bir oldu. Ve bitirdikten sonra yazdıklarım...
ALP ER TUNGA
Deden Bilge Tur Han ile, Türk'ün yurdu Turan olmuş,
Muştulanmış Peşeng Kağan, oğlu güneş gibi doğmuş...
Doğmadan bildi, bildirdi, ulu kamın söylediği,
Sen ki Türk'ün umudusun, Turan'ın namlı yiğidi...
İl senindir töre senin, kutun, sanın, namın belli,
Olacaksın Türk'ün Han'ı, hem bilgili hem erdemli...
Senin adını sorsunlar , boğazladığın o Tunga'ya,
Nâmın gitgide yayıldı, Büyük Turan'dan İran'a...
Küçükken Akay'ı seçtin, Akay da seçmişti seni,
Sen Hakan oğlu Hakan'sın, acun duyurdu ismini...
Yiğitliğin destan oldu, ozanlar seni anlattı,
Dost ve düşman seni bildi, Türk seninleyken rahattı...
Yetmedi baba otağı, batıya gittin atınla,
Turan'a il kazandırdın, Merv'i sen kurdun namınla...
Düşmanlar ile savaştın, Turan Taktiğini buldun,
Türk Budunu'nu topladın, Türk Birliği'ni sen kurdun...
Turan gittikçe büyüdü, ismin acunu bürüdü,
Merv, Semerkant iller derken, Hakan İran'a yürüdü...