#kitapyorumu Bir Dakika Kırk İki Saniye
Bazen tarih kitaplarında okuduğumuz olaylar bize çok uzak gelir, sanki sadece isimlerden ve tarihlerden ibaretmiş gibi...
Bir Dakika Kırk İki Saniye”, bu algıyı yerle bir ediyor. Roman, 21 Temmuz 1905 tarihinde Yıldız Camii çıkışında Padişah II. Abdülhamid’e düzenlenen o büyük suikast girişimini bir gerilim filmi tadında gözler önüne seriyor.
Peki, neden “Bir Dakika Kırk İki Saniye”? Çünkü Padişah’ın o gün camiden çıkıp arabasına binmesiyle, bombanın patlaması arasında geçen süre tam olarak bu kadar... Eğer o gün II. Abdülhamid, Şeyhülislam Cemaleddin Efendi ile o kısa konuşmayı yapmasaydı, kaderin çarkı bambaşka bir yöne dönecek ve imparatorluğun tarihi tamamen değişecekti.
Yazar, sadece bir suikastı değil; dönemin İstanbul’unu, Yıldız Sarayı’nın karanlık koridorlarındaki tedirginliği, casusluk faaliyetlerini ve tarihin en soğukkanlı liderlerinden birinin o saniyeler içindeki duruşunu ustalıkla işliyor. Romanı okurken kendinizi sanki o gün Yıldız’da, ağaçların arkasına gizlenmiş bir tanık gibi hissediyorsunuz.
Merak, korku ve hayranlık duygularının iç içe geçtiği, bir an bile tempoyu düşürmeyen, tarih meraklılarının başucu kitabı olmaya aday bir eser.
Tarihi roman tutkunları, “Peki ya o saniyeler olmasaydı?” sorusunu sormaya hazırsanız mutlaka listenize ekleyin .
•
Merhaba arkadaşlar. Jules Verne serüvenimiz kaldığı yerden devam ediyor. Dünyanın Hakimi (Efendisi) eserinde bizleri neler bekliyor. Hızlıca başlayalım. Bu eserde bizler özellikle hızlı arabaların konu edildiği bir döneme geçiyoruz. Kitap 1904 yılında yayımlandığı için araba bulmanın güç olduğu bir devirde adeta hızlı araçların gündeme getirilmesi bile Jules Verne’nin düşünce gücünü açığa çıkarıyor. Bu defa Amerika’ya uzandığımız eserde bizler Carolina – Morganton'a konuk oluyoruz. Burada insanlar yüksek ses nedeniyle uykularından uyanırken aynı zamanda da Great Eyrie adındaki bir dağdan gelen parlak ışıklara şahit oluyorlar. Hemen Washington emniyetinden Müfettiş Strock da görevlendirilir bu konuda ve detaylara bakmak için harekete geçer. Onun göreve gelmesi sonrası çok hızlı bir araba yanında aynı şekilde bir gemi, uçak ve denizaltı da hikayeye dahil oluyor. Tam, bu hikaye nereye gidiyor diye sorgularken bir de gizemli diyebileceğimiz ‘Ulusa Sesleniş’ konulu diyebileceğimiz mektuplar ortaya çıkıyor.
Kitaba devam ettiğimizde Jules Verne’nin çok farklı düşündüğünü, 4 farklı bölgedeki 4 farklı aracın 4 ayrı mesaj ama genelden baktığımızda da bir bütünlük içeren gönderme yaptığını gözlemliyoruz. Burada biraz ‘Biyoloji’ işin içine girdiği için 4 element olarak değerlendirme yapıldığını ve kitabın buna göre şekillendiğini ekleyelim. Ancak çok önemli bir detay var ki bundan mutlaka bahsetmemiz gerekiyor. FBI olarak bildiğimiz büronun öncü kuruluşu olan Soruşturma Bürosu 1908 yılında kurulurken Verne kitabı bundan birkaç yıl önce kaleme alıyor. Yani tamam teknolojik yenilikler hadi biraz beklenti biraz hayal gücüyle denk geldi diyebiliriz ama bu noktada bu kadar ufak ve önemli bir detayı es geçemeyiz. Verne bence yalnızca tahmin yürütmüyordu. Bildiği kısımlar da vardı.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
1905 Yılından Modern Bir İnovasyon Dersi: Garip Meslekler Kulübü
Gilbert K. Chesterton’ın 1905 yılında kaleme aldığı "Garip Meslekler Kulübü" kitabını okurken, modern iş dünyasına dair çok tanıdık bir kavrama rastlayacağımı tahmin etmezdim.
Kitapta adı geçen eksantrik bohem kulübe üye olmanın tek koşulu var: Üye, hayatını kazanma yöntemini tamamen kendi keşfetmiş olmalıdır.
Bu koşulun da iki temel şartı bulunur :
Birincisi söz konusu meslek üye tarafından icat edilmiş, daha önce dünyada hiç var olmamış ve var olan bir mesleğin bir kolu olmamalıdır.
İkincisi ise meslek mucidine gerçek bir ticari gelir, destek sağlamalıdır.
Kulübün bu şartını okuyunca, sevgili Dr. Ferhat Demir hocanın eğitimlerde hafızama kazınan o meşhur sözü akla geliyor:
"İnovasyon en yalın haliyle 'gelir yaratan yeniliktir'."
İnovasyon ve iş modeli gibi kavramların literatürde henüz adı bile geçmiyorken, 120 yıl önce Chesterton'ın bu tarifi yapmış olması beni oldukça şaşırttı ve üzerine düşündürdü.
Gönüllü Macera Sağlayıcısı, İltifat Simsarı gibi birbirinden renkli, bugünün diliyle söylersek "yaratıcı iş modelleriyle" örülmüş bir dünya sunuyor. Sherlock Holmes tarzında, okuması oldukça keyifli, zekice kurgulanmış ve mizahi bir gizem-dedektiflik hikayesi.
Chesterton bu eğlenceli kurgunun arkasında aslında modern hayatın getirdiği tekdüzeliği ve bürokrasiyi, ve insanların dar meslek kalıplarına sıkışıp kalmasını eleştiriyor. Buna karşın insanın yaratıcılığının, hayal gücünün ve girişimci ruhunun sınır tanımazlığını mizahi bir dille öne çıkarıyor.
Eser; yazara özgü paradokslarla, ters köşelerle ve derin felsefi diyaloglarla dolu. Absürt mizahtan, hafif felsefi dokunuşlardan ve klasik polisiye kalıplarını yıkan hikayelerden hoşlanıyorsanız; bir oturuşta keyifle okunabilecek, aynı zamanda inovasyon ufkunu açacak harika bir klasik.
Puan vermedi
"Ana", Maksim Gorki'nin (asıl adı Aleksey Maksimoviç Peşkov) en önemli ve ünlü romanlarından biridir. 1906 yılında, Amerika'daki sürgünü sırasında yazılmıştır.
Roman, 1905 Rus Devrimi öncesi dönemde, bir fabrika kasabasında geçen olayları anlatır. Ana karakter Pelageya Nilovna Vlasova (kısaca Ana), yoksul, ezik, okuma yazma bilmeyen, alkolik ve şiddet uygulayan kocasının ölümünden sonra oğlu Pavel Vlasov ile yaşayan bir kadındır. Pavel, devrimci fikirlere katılır, sosyalist bir gruba girer ve bu mücadelede aktif rol alır. Başta korkan ve endişelenen Ana, zamanla oğlunun mücadelesini anlamaya başlar, bilinçlenir ve kendisi de devrimci harekete katılır. Kitap, Ana'nın ezilen bir kadından, devrimci bir figüre dönüşümünü merkezine alır.
Roman, işçi sınıfının sömürü, yoksulluk, cehalet ve polis baskısı altındaki hayatını gerçekçi bir şekilde yansıtırken, aynı zamanda umut, uyanış ve kolektif mücadeleyi vurgular.
Edebi Önemi
Sosyalist Gerçekçilik akımının ilk ve en önemli örneklerinden biri kabul edilir.
Lenin'in övgüyle bahsettiği bir eserdir ve 1917 Ekim Devrimi'ne ilham veren kitaplardan sayılır.
Proletarya edebiyatının klasiklerindendir; bireysel dönüşüm üzerinden toplumsal değişimi anlatır.
Temalar
İşçi sınıfının uyanışı ve devrimci bilinçlenme
Annelik ve fedakârlık (Ana, oğlunu ve davasını korumak için her şeyi göze alır)
Kapitalist sömürü, yoksulluk, şiddet ve cehalet
Dayanışma, umut ve yeni bir toplum ideali
Kadının toplumsal rolündeki değişim
Maksim Gorki (1868-1936), Rus edebiyatının devrimci yazarlarından biridir. Kendi zorlu hayatı (fabrika işçiliği, aylaklık, sürgünler) eserlerine yansımıştır. Çehov ve Tolstoy ile birlikte dönemin en etkili Rus yazarlarındandır. Sosyalist gerçekçiliğin öncüsü olarak görülür.
"Ana", özellikle siyasi ve toplumsal roman
Savaş, cinnet ve dehşet
Savaş sadece bedenleri mi parçalar, yoksa insan aklını mı?
"Kocaman, kırmızı ve kanlı bir şey tepemde dikilmiş dişsiz ağzıyla gülüyordu. -Kızıl kahkaha bu. Dünyanın çıldırdığını biliyorsun değil mi? Ne çiçekler var üstünde ne de şarkılar; derisi yüzülmüş bir baş gibi yuvarlak, pürüzsüz ve kızıl artık..."
Leonid Andreyev’in 1904-1905 Rus-Japon Savaşı’nın dehşetinden esinlenerek yazdığı "Kızıl Kahkaha", savaşın hem cephede hem de gerisinde kalan toplumu tüm çıplaklığıyla anlatan savaş karşıtı başyapıtlardan biri.
Kitap, biri cephede savaşın cinnetini yaşayan, diğeri ise evde bu psikolojik yıkımın virüs gibi yayılışına şahit olan iki kardeşin dağınık el yazmalarından oluşuyor. Burada güneş bile hayat vermiyor; askerlerin beynini kanlı bir ışıkla kavuran korkunç bir düşmana dönüşüyor.
Andreyev, kitaba adını veren o tüyler ürpertici "Kızıl Kahkaha" imgesini, gerçek hayatta şahit olduğu yaralı bir işçinin yüzündeki acı dolu, istemsiz gerilmeden ilham alarak yaratmış. Savaşın kazananı olmadığını, geride sadece çıldıran ruhlar ve yok olan hayatlar bıraktığını yüzümüze çarpıyor.
Ekstrem bir psikolojik tahlil ve zamansız bir edebiyat klasiği arayanlar için sarsıcı bir öneri.
Andreyev; Kızıl Kahkaha'da etkilendiği çağdaşları Garşin'in derin yalnızlığı ve karamsarlığını, Dostoyevski'nin insan ruhunun derinlerine inme çabasını, Tolstoy'un ahlak anlayışıyla hümanist görüşlerini ne realist ne sembolist olarak belki de dışavurumcu ve varoluşçu bir bakış açısıyla eserinde yansıtmıştır.
Daha önce adını Savaş koymayı düşündüğü Kızıl Gülüş'te iki bölüm ve on dokuz el yazısından oluşur İki anlatıcının yer aldığı öyküde başkahramanlar ismi bilinmeyen otuz yaşındaki bölük subayı ve onun üç yaş küçük erkek kardeşidir. Eserin yarısını askere giden subay birinci anlatıcı olarak
Puan vermedi
1905 Avusturya doğumlu olan yazar II. dünya savaşında esir düşmüş, ailesinin katledilmesine rağmen hayatta kalmayı başarabilmiştir. En ölümcül Nazi Kamplarındaki insalığa dair anlattığı acılar, büyük trajediyi tekrar hatırlatacak. Yazar tüm o acıları anlatırken o ani yaşayanları acındırmamaya ayrı bir özen göstermiş. Varoluşsal boşluk nedir? Bütün hayatın bir anlamı nedir, gibi sorulara yaptığı nokta atışları çok güzel bir ders niteliğinde.
