"İstediğin kadar saksağan vur vurabilirsen ama unutma bülbülü öldürmek günahtır."
-"Bülbülü öldürmek günah da saksağan vurmak mübah mı?" diye söylenmiş, içten içe alınmıştım bu yaklaşıma ilk etapta. Sonra bunu kendi sığlığıma vermiş, yazarın anlatmak istediği şeyin "Bülbül; gülün yâridir, hoştur, bundan mütevellit canı da pek değerlidir. Saksağanın canı can değildir. Bülbül yaşasın sevaptır, saksağanı da vur o da sevaptır." gibi sığ ve ana düşüncesi adalet olan bir kitabın, adaletten uzak böyle bir mesaja hizmet etmesinin mümkün olamayacağına kanaat getirdim neyse ki.
O bülbül ki şu an duyduğum sesinden ötürü olsa gerek daima iyiliği, güzelliği temsil etmiştir bizim kültürümüzde de ve iyiliği, güzelliği, adâleti öldürmekti günah olan. Saksağan ise kargagillerdendi ne de olsa! Karga ise kara, sesi karga, adı karga... (canımkarga...)
Iyiliği yayalım, yaşatalım biz. Kötülükler ölsün. Kuşlar iyidir...
Bir çocuğun elinin değdiği şeyler insana; kirlenmemiş, henüz yüklenmemiş sunî görüşlerden ırak, saf ve temiz hâli anımsatıyor. Yaradılışımızın doğaya aykırı olmayan hâlini, bütün, uyumlu ve kucaklayıcı oluşunu... Scout ve Jem adlı çocuk kahramanlar hatırlatıyor bunları bize bu kitapta. Büyüdükçe dünyanın adaletsiz düzeni ile her gün biraz daha yüzyüze geliyorlar, her gün biraz daha anlam vermeye çalışıyor ve her gün biraz daha "büyüyorlar". Anlatıcı Scout gibi bir çocuk olunca zaman zaman gülüyor, çocuksu merakıyla merak ediyor, saflığıyla tebessüm ediyor ama yer yer yüz yüze geldiği bazı gerçekleri onun gibi soğukkanlı karşılayamıyorsunuz. Anneleri yok ama neyse ki "İnsanların çoğu iyidir Scout, yeter ki sen onları bir gün gör." diyebilen Atticus gibi bir babaya sahipler diye teselli buluyorsunuz sonra.
İnsanın savaşı her yerde. Bu kitapta da bunu okuyoruz aslında.