“Belirlenmiş, tamamlanmış bir varlık, bir
başka varlığa ilişkili olan varlıktır; başka bir muhteva ile, bütün dünya ile
bağıntı içinde olan bir muhtevadır bu. Bütünün karşılıklı belirlenme bağıntısı
konusunda, aslında bir tekrarlamadan başka bir şey olmayan şu belirlemede
bulunabilmişti metafizik: Bir tek toz tanesi yok edilebildiği anda, bütün evren yıkılır.” (Hegel)
Her kavram, başlangıç haliyle bir “tez”dir. Tez, bir olumlamadır ve kendi
varlığı ile taşıdığı karşıtlığın birliğidir. Tez, karşıtlığı aşma yönünde hareket
eder, çünkü, taşıdığı karşıtlık dolayısıyla kavram, kendinde ve olanak
halindedir, bundan çıkmak, kendi için ve gerçeklik haline gelmek
zorundadır.Hareketi içinde çelişki çözülerek, anti-tezin varlık nedenini oluşturur. Böylece tez dolaylanır, bir başka’ya bağlanır: “Burada birinci terim (tez),özünden başkasının içine batırılmıştır.” (Hegel)