"insan deli olmasa bile, biraz duyarlı bir kalbe sahip olabilir pekâlâ. Öyleleri vardır ki, ufak tefek şeyler onları yaşatır da sert bir söz onları öldürür. Ben öyleyim işte. Sorun şu: Yoksulluk bendeki bazı özellikleri o derece keskinleştirmiştir ki, bunlar benim başıma adeta dert açar, evet, ne çare, böyle bu!
Şunu esas
olarak kabul etmeliyiz ki insanların hemen ekserisi yalnız ken-
dilerini düşünürler. Dünyadaki bütün felaketlerin, uygunsuz-
lukların, bayağılıkların sebebi işte bu her şeyden evvel kendini
düşünmek illetidir. İlk bakışta insana bir kurnazlık ve akıllılık
gibi görünen bu hal hakikatte aptallıktır. Çünkü dünyada bir
insanın başka bir insanın yardım ve alakasına muhtaç olmadan
yaşaması mümkün olamayacağına, hatta en kötü hayvanlarda
bile birbirlerine yardım hissi mevcut bulunduğuna göre, sadece
kendini düşünmek ve başkalarının da böyle yapmasını istemek
kendi kendisinin kuyusunu kazmaktır. İnsan başkalarına yar-
dım ettiği, başkalarını sevdiği kadar yükselir. Dünyada hayatın
bir tek manası varsa o da sevmektir.