Sıla
@Bilmemkim_
,
Mahşer, Peyami Safa’nın 1920’li yıllarda basılan kitabıdır. Edebî açıdan “Yalnızız, 9. Hariciye Koğuşu” kitaplarıyla yarışacak ustalıktadır fakat anlam veremediğim şekilde az bilinir ve diğer kitapları kadar övgüye layık görülmez. Şişirilmiş ve edebî zenginlikten yoksun günümüz kitapları arasında kaybolmuş okurlar için biçilmiş kaftandır.
1920’li yıllarda Türkiye ateşler arasında kalmış bir mahşer yeridir. Nihad ise cepheden dönen yaralı bir Türk askeridir. Kurşunlardan kaçmış, İstanbul’a türlü umutlarla dönmüştür. Lakin zamanla umutlar, hayal kırıklıklarına dönmeye başlar. Gazi olarak döndüğü ülkesinde ne devletten ne de insanlardan beklediği merhameti ve ilgiyi bulamaz. Parasız, yuvasız sokaklarda perişan olur.Günlerce aç biilaç iş arar ve sonunda Seniha Hanım’ın kızı Perizat’a ders vermeye başlar.
Seniha Hanım ve eşi Mahir Bey o zamanki İstanbul’un aydın kesimindendir. Fakat aydın görünmelerine bakmayın para uğruna vatanlarını, haysiyetlerini satarlar. Cephede canını ortaya koyarak savaşan Türk evlatlarının kimler için fedakarlık yaptını görmek Nihad’ı hem şaşırtır hem buhrana sürükler. Seniha Hanım’ın apartmanı bu yüzden Nihad için zehirlidir. Aynı zamanda da şifadır çünkü apartmanda o çirkinliklerin arasında saflığı, nadide güzelliğiyle dikkatleri üstüne çeken biri vardır: Muazzez. Muazzez, Seniha Hanım’ın kirli işlerine alet etmeye çalıştığı fakat bunda bir türlü muvaffak olamadığı yeğenidir.
Nihad ve Muazzez’in geçmişlerinin benzerlikleri onları birbirine yakınlaştırır. Artık rutin haline gelen sohbetleri bir aşkı doğurur. Seniha Hanım bu aşka engel olmak adına Muazzez’i başkasıyla evlendirmeye karar verir ve bu kararla iki aşığın kaçmasına vesile olur. Hayat şartları, sallantılı evliliği ve fazla düşünme illeti Nihad’ı intihara kadar sürükler.
“Bence borcunu ödemenin, gerçek kefaretin yolu da budur: Pişmanlığı iyiliğe dönüştürmek, şerden hayır çıkartmak.” (Kitabı özetleyen alıntı)
İlgi odağım Afganistan savaşı olmalıydı belki fakat çocukların şu acımasızlıkları kalbimi acıyla dolduruyor, gözümü kör ediyor.
Evin ağası ve hizmetçisi rolündeki iki süt kardeşin -Emir’in ve Hasan’ın- çocuklukları, beraber geçirilen günler, baş gösteren milliyetçilik; bombalarla, mayınlarla gözyaşlarıyla, korkuyla bütünleşen Afganlar, Hazarlar ve Afganistan anlatılıyor.
Hasan için dostluk öyle kutsal, fedakarlığa layık, göz yaşartıcı ki insan günümüz arkadaşlıklarıyla kıyas etmeden rahat edemiyor.
Kitabı sonlandırınca filmini de izledim. Can alıcı bir kaç nokta sahnelenmemiş. Bana duyguyu aşılayamadı. İzlenmese de olur.
Spoiler verip tadınızı kaçırmak istemiyorum.
Dili duru ve akıcı. Nadir de olsa bazı sayfaları çabucak geçmek istedim. Beklentim daha fazlasıydı ama sonuçtan da memnunum.
İslamca geçinen, dışarının bozuk ahlakından kendini mütemadiyen uzak tutmuş Huzur Sokağı’nın gözde sakinlerinden genç Müslüman Bilal ve yaşamlarıyla Huzur Sokağı halkını tedirgin eden apartmanın sakinlerinden ay parçası gibi bir kızın -Feyza- gönüllerinin bağlanması, “farklı dünyaların insanları” olmalarından kavuşamamaları, yollarının sürekli kesişmesi, Feyza’nın Rabb’ine yönelip yıllar evvel ki halinden duyduğu utanç, kızı Hilâl’in başörtüsünden, namazından ötürü okulda çektiği ızdırap, Hilal’in yuva kuracağı adamın sürpriz bir isim oluşu vs. anlatılıyor.
Kitabın konusu pek tabiî iyi sayılır fakat “yalnızca kitaplarda olur” diyebileceğiniz o kadar çok hadise var ki. Yazar, gerçeklerden söz etmek yerine hayal dünyasını açıyor bizlere. Ben ise gerçeklik payı yüksek olaylar okumak istiyorum. Bilal ve Feyza’nın dokunduğu herkes Müslüman oluyor. Feyza ne yaşarsa yaşasın karşısında tesadüfen âşıkları yer alıyor, Bilal Feyza’ya kavuşmayı sürekli saniyelerle kaçırıyor. Sanki dünyada salt Bilal, Feyza, Doktor Celil, Bilal’in oğlu Nusret varmışçasına hep karşılaşıyorlar. Zaten kitabı okursanız ki bence okumayın neyden bahsettiğimi anlayacaksınız.
Atlanmaması gerekilen bir diğer konuysa makyaj yapan, örtünmeyen her kızın kendini teşhir ettiği, fahişe olduğu, romanların lüzumsuz olduğunun söylenmesi. Bu konular beni hayli bunalttı.
608 sayfa için değmez. Bence “okunmamalı”
“Açsanız ot yiyin!”
Hakir görülen, ölüme terk edilmiş, bastırılmış Fransız halkı teşkirimesai ile soylu halkı giyotin’in namütenahi sırasına dahil eder ve günlük 200 kelle hedefi koyar. “Acı ve ümitsizlik, müthiş bir güç barındırır içinde.” Salt bu hedefi gerçekleştirmek adınaymışçasına kurunun yanında yaşta yanar misali onca günahsız insanın yaşamı; nevrotik, haleti ruhiyesi alt üst olmuş halkın vicdanına bırakılır. Bu vicdandan medet umanlardan biri de Charles Darnay’dir. Darnay’in karısı Lucie’ye “işte saf aşk budur!” dedirtecek hami, diğerkâm, fedakar bir aşıktır Carton. Kendinden geçti de Lucie’den geçmedi.
Okuyacağınız sürükleyici, realist, tarih ve aşk barındıran bir klasik arıyorsanız durmayın, ekleyin listelerinizin en başına.
Dergi okumak pek huyum değildir fakat ambalajı itibariyle diğer dergilerden farklıydı, anlık bir kararla aldım. Sanıyorum fazla okuyucuya sahip bir dergi değil.
“Novella” kısımları kendine çekiyor ve ilgiyi hakediyor fakat “eleştiri” kısımları bunaltıcı; “söyleyişi”ler sıradan, eksik tarafları varmış gibi. “Yanlış okumalar” kısmı ise mâlumatlar içeriyor fakat bana çoğunlukla muğlak geldi. “Post Kitap” kısmında 12 kitap önerisi hayli fazla ve âfâki fikrimce.
Öyküler hatrına sarfınazar etmedim.
