0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Spinoza, Tanrı motifini “Töz” diye adlandırmaktadır. Töz derken Spinoza; kendinde olan ve kendisi aracılığıyla kavranabilen, başka bir şeyin kavramından oluşturulmayan bir imgeden bahseder. Buna bağlı olarak töz başka bir tözden meydana getirilemez ve varoluş onun doğasının bir gereğidir. Töz vardır ve sonsuzdur. Töz olmadan bu gerçeklik kavranamaz. Tözün varoluşunu engelleyen bir neden olamayacağından töz zorunlu olarak vardır. Töz mutlak anlamda bölünemez. Tözden başka bir töz var olamaz. Töz kendi doğasının yasalarına hükmeder ve her şeyin içkin nedenidir. Töz tarafından meydana getirilen şeylerin özü varoluş içermez. Töz kendisinin etkin nedenidir. İradeye özgür neden denemez, sadece zorunlu nedendir. Dış bir neden olmadıkça hiçbir şey yok edilemez. Edilebilen şeyler ise doğalarına aykırı olacağından bu olasılık mümkün değildir. Zihnimizde Tanrı’nın varlığı kendisini doğal bir sonucudur ve bu fikrin olmaması mümkün değildir.
Kitap yapısı gereği; önceki önermeler ve kanıtlamalara sürekli referans verdiğinden ve soyut bir dil kullandığından öncesinde felsefi okumalar yapmış olmayı gerektiriyor.
Dünya felsefe tarihinde Spinoza’yı diğer düşünürlerden farklı kılan Tanrı’nın varlığını matematiksel ve mantıksal bir çizgide değerlendirmesidir. Spinoza’nın Tanrı’sı bu bağlamda monoteist ve politeist dinlerin tanrılarından öte bir noktadadır.
Kaptanlık nasıl ki bir yön bulma sanatıdır, doktorluk ise bir sağlık sanatı; Stoacılara göre ise felsefe bir yaşama sanatıdır.
Stoa felsefesi; doğaya uygun bir yaşamı, insanın yaşayabileceği en uygun yaşamla özdeşleştirir. İnsan doğası gereği düşünen bir hayvan olduğundan akla uygun yaşamak doğasının bir gereğidir. Aklı geliştirmek için düşünmek gerekir. Düşünmek ise erdemdir bir stoacı için. Stoacılar tarafından felsefe; mantık, etik ve fizik olarak üçe ayrılır. Mantıklı düşünmeye zorlanan akıl, etiğin eşiğini geçtikten sonra fizik/madde ile bir bütünlük içersin de yaşayabilir.
Bu bağlamda kitap, stoa felsefesine genel bir bakış olarak nitelendirilebilir. Zenon, Seneca, Cicero, Epiktetos ve diğer stoacı düşünürler hakkında detaylı bilgi sahibi olamayacak olsanız da en azından bir fikriniz olabilir.
