İşte size büyüleyici bir bilgi: Bilişsel gelişimin çeşitli yönlerinin kalıtsallığı, yüksek sosyoekonomik statüye (SES) sahip ailelerden gelen çocuklarda çok yüksek (örneğin, IQ için yaklaşık %70), ancak düşük SES'li çocuklarda sadece yaklaşık %10'dur. Dolayısıyla, yüksek SES, bilişsel gelişim üzerindeki genetik etkilerin tam yelpazesinin gelişmesine olanak tanırken, düşük SES ortamları bunları kısıtlar. Başka bir deyişle, korkunç bir yoksulluk içinde büyüyorsanız, genler bilişsel gelişim için neredeyse önemsizdir; yoksulluğun olumsuz etkileri genetiğin önüne geçer.fn24 Benzer şekilde, alkol kullanımının kalıtsallığı, dindar olmayanlara göre dindar bireylerde daha düşüktür; yani, içki içmeyi kınayan dindar bir ortamda bulunuyorsanız genlerinizin pek bir önemi yoktur. Bu gibi alanlar, klasik davranış genetiğinin potansiyel gücünü sergiliyor. #y:72241da Davranış
Sosyal destek, hayvanlar için olduğu kadar, insanlar için de önemli ve koruyucudur. Bu sonucu, desteğin geçici ve anlık verildiği durumlarda bile gözlememiz mümkündür. Ustaca kurgulanmış bir deneyde, topluluk önünde konuşmak, :zihinden aritmetik işlemleri yapmak veya bir yabancıyla şiddetli bir ağız dalaşına girmek gibi çeşitli stres faktörlerine maruz bırakılan denekler, bu stresi yanlarında kendilerine destek olan bir arkadaşla veya tek başlarına omuzlamak üzere bırakılarak, iki ayrı koşulda incelenmişlerdi. Deney sonunda sosyal desteğin, her türlü stresli durumda, daha düşük düzeydeki bir kalp damar tepkisi vermekle ilişkili olduğu gözlenmiştir. Sosyal destek derecesindeki yoğunluk ve süregiden değişimler de insan fizyolojisini etkilemektedir: Aynı aile içinde, üvey çocukların glukokortikoid düzeyleri, biyolojik çocuklarınkinden daha yüksektir. Ya da bir başka örnek, metastatik meme kanseri olan kadınlar arasında, daha fazla sosyal desteğe sahip olanların dinlenme halindeki glukokortikoid düzeylerinin, diğer gruba kıyasla daha düşük olduğu görülmek
tedir. Zebralar Neden Ülser Olmaz?Robert M. Sapolsky
"Umarız ölmeden önce çoğumuz yaşlanacağız, ama yaşlılık, pek öyle hanım evlatları için olmadığı söylenen zorlu bir süreç: Acı verici. Çocuklarımızı bile tanıyamayacak kadar ciddi olan bir bunaklık. Çoğunlukla yalnız başına, hatta kedi mamasıyla geçirilen akşam yemekleri. Emekliliğe zorlanmak; kolostomi torbaları; artık emirlerimizi dinlemeyen kaslar; yarı yolda bırakan organlar; bizi görmezden gelen çocuklar; en çok da sonunda, tam da büyüyüp kendimizi sevmeye başlamışken, hem sevip, hem oynayabilirken, dönülmez günün akşamına az kaldığını, vaktin artık
çok geç olduğunu bilmek." Robert M. SapolskyZebralar Neden Ülser Olmaz?
Kadınların gebelikleri arasındaki uzun zaman aralıklarının, belki de emzirme örüntüleriyle ilişkili bir nedeni vardı. iki bilim insanı, Melvin Konner ve Carol Worthman sorunun yanıtım bulmayı başardılar. · Avcı-toplayıcı bir kadın doğum yaptığında, yavrusunu her onbeş dakikada bir, birkaç dakika emzirir. Bu örüntü hiç şaşmadan ve üç yıl kadar böyle sürer (tam da kaçmak için hazır bekleyen ütopik bir cennet bulmuşken, işin bu kısmı pek hoşunuza gitmedi, değil mi? ) . Çocuk, annenin kalçasının üzerinde salıncak türü bir torbada taşınır ve istediği anda kolayca meme emebilir. Geceleri annesinin yanında yatar ve onu uyandırmadan istediği anda memesini emer. Nereden biliyoruz ? (Konner ve Wothman'ı, gecenin ikisinde , gece görüşlü, kızılötesi dürbünlerini takmış, bir ellerinde kronometre , notlar alırken hayal edin). Çocuk yürümeye başladıktan sonra ise, yaklaşık saatte bir gibi, oyununu bırakır ve koşarak gelip bir kaç dakika meme emdikten sonra tekrar oyununa geri döner.
Bu şekilde meme emzirecek olduğunuzda , endokrin öykünüzdaha farklı gelişir. Emzirme , ilk andan itibaren prolaktin seviyesini yükseltir; ardından, binlerce kez ve farklı zamanda tekrarı ise bu seviyenin, yıllar boyu, hep yüksek kalmasına neden olur. Aynı zamanda, estroj en ve progesteron düzeyleri de bastırılır ve yumurtlama kabiliyetiniz , çocuk artık sütten kesilinceye
kadar rafa kalkar. Zebralar Neden Ülser Olmaz?Robert M. Sapolsky
II Dünya Müharibəsi dövründə Almaniyadakı iki fərqli yetimxanada böyüyən uşaqların inkişafı müqayisə edilərək sosial-mənəvi mühitin fiziki inkişaf üzərində təsirini araşdırılır.Hər iki müəssisədə qidalanma və tibbi nəzarət eyni olsa da, rəhbərlik üslubu fərqli idi: Xanım Grünun rəhbərlik etdiyi yetimxanada sevgi və qayğı mühiti hakim olduğu halda, Xanım Schwartzın idarəsində sərt və məsafəli münasibət müşahidə olunurdu. Qrafikdə də aydın göründüyü kimi, ilk 26 həftədə (şaquli xəttə qədər) Grünun yetimxanasında (A əyrisi) uşaqların çəki artımı Schwartzın yetimxanasından (B əyrisi) xeyli yüksəkdir. Lakin 26-cı həftədən sonra rəhbərlərin yerləri dəyişdirildikdə inkişaf dinamikası da istiqamətini dəyişir: Grünün ayrıldığı müəssisədə artım sürəti azalır, Schwartzın ayrıldığı yetimxanada isə (B əyrisi) artım sürəti yüksələrək qısa müddətdə digərini geridə qoyur. Eyni zamanda C əyrisi, Schwartzın əsas probleminin tamamilə qəddar olmasından deyil, daha çox onun seçici davrandığı və A yetimxanasına keçərkən özü ilə apardığı bir qrup uşağın mövcudluğundan qaynaqlandığını göstərir; bu qrupun fərqli çəki göstəriciləri isə nəticələrə nəzərəçarpacaq təsir edir.Bu nəticələr açıq şəkildə göstərir ki, uşaqların fiziki inkişafı təkcə maddi şəraitdən deyil, emosional münasibət və psixoloji mühitdən birbaşa asılıdır. Zebralar Neden Ülser Olmaz?Robert M. Sapolsky