Sergüzeşt dünyaya şansız bırakılmış küçük bir kız çocuğunun kısa ömrünün hikayesi, ‘Cihan İmparatorluğunda’ oradan oraya satılan bir esircağızın hüzünlü hayatı. Günümüzün anlayacağı dilden anlatacak olursak buzlu badem, portakallı ördek yiyip ismini zikredemeyeceğimiz içecekleri içenlerin çöplerden rızkını arayanlara yakınlığı. Dünyada insanlık tarihinden bu yana değişmeyen tek şey var galiba- iyiler ve kötüler. Yazar kendi dönemine ait kötüleri somut bir şekilde resmetmiş. Romanın bahtsız kızı Dilber ve saf oğlan Celal’in yaşadığı kısa sayılabilecek aşkın kitapta daha ayrıntılı anlatılabilmesi lazım gelir diye düşünürken bu kadar kötülüğün olduğu yerde bu masum aşklar çok bile dedim kendime. Tasvirleri ve duygu anlatımı ile son derece etkileyici bir eser.
Cezmi, II. Selim döneminde Osmanlı-İran arasında meydana gelen savaşlarda tarihsel kahramanların (Adil Giray-Perihan) yaşadığı aşkı anlatan Namık Kemal romanı. Özellikle Yavuz Sultan Selim ve Kanuninin ölümünden sonra tahta geçen II. Selim’in yönetimde onlara göre çok yavan kalması ve Sokullu Mehmet Paşa gibi büyük bir sadrazamın adeta gölge padişah gibi İmparatorluğu yönetmesi Namık Kemal tarafından anlatılmaktadır. Romanın bu kısımları tarihi bir belge niteliğindedir. Bununla beraber, böyle bir roman farklı bir ülkeye ait olsaydı çoktan filmi uyarlanırdı, o derece merak uyandıran entrikalara sahip. Romanın ismi her ne kadar Cezmi olsa da Cezmi karakteri yardımcı erkek oyuncu rolünde karşımıza çıkıyor. Buna karşılık İran Şahının kız kardeşi Perihan’la yaşadığı aşkla romana dâhil olan Kırım şehzadelerinden Adil Giray ise romanın başkarakteri bana göre. Eğer romanda anlatılanlar doğru ise Adil ve Perihan’ın yaşamış olduğu aşkla tertip ettikleri plan başarılı olsaydı bugün İslam coğrafyası adına dünya çok farklı bir hal alabilirdi. Zira tarih boyunca siyaset, etnisite ve mezhep bağlamında düşmanlık gösteren Türk ve İran coğrafyası bambaşka bir boyuta ulaşmış olacaktı. Nedeni romanın içinde saklı.
Oğul Alexandre Dumas'ın 18. yüzyıl aşklarını anlatan başarılı romanı Kamelyalı Kadın. Romanı okurken aradan yaklaşık 200 sene geçmesine rağmen dünyadaki ahlaksızlıkların ve sefaletlerin sadece şekil değiştirdiğini düşündüm. O dönemde ki; biz bunu söz konusu döneme ait yazarlara ait diğer romanlarda da gözlemliyoruz kadınların medeni hallerinden bağımsız birçok erkekle birlikte olması her ne kadar günümüz ahlaki normlarına pek uymasa da bugün bu ahlaksızlıkların boyut değiştirerek karşımıza çıktığını görüyoruz. Öte yandan, Avrupa'da karın tokluğuna çalıştırılan adeta fahişeliğin bile çok altında bir statüde yer alan, köleliğin değişik bir veçhesi Uşaklık kavramını bugünün fahişeleri ile işçi sınıfının benzerliklerini göstermesi bakımından önemli buluyorum. Romanda Alexandre Dumas'ın gayri meşru oğlu olan yazarın, yaşadığı bu tarifsiz aşk duygusunu yine bir metres üzerinden yapması da kitabın dikkate değer diğer ayrıntılarından biri olsa gerektir. Roman akıcılığıyla ve yaşadığı döneme ışık tutmasıyla okuması keyifli kitaplardan biri olarak karşımıza çıkıyor.
