bir mütefekkir
@Gazali_Akademi
link.dolap.com/rwemk6
Dolap kullanıcı adı @ikincielkitapcin
280 okur puanı
Aralık 2022 tarihinde katıldı
Yeniçeriliğin ilgasının büyük neticelerinden biri, devlet bünyesindeki muvazenenin yıkılması olmuştur. Filhakika ocağın ortadan kalkması ile beraber, onunla hükümdarlık makamı arasında bir nevi muvazene unsuru olarak rol sahibi olan ülemâ sınıfı da birdenbire ehemmiyetini kaybetmiş, bu suretle hükümdarlık müessesesi tek başına hâkim kalmıştı. Bunun imparatorluğun mukadderatı üzerinde oynadığı menfi neticeler zaman geçtikçe hissedilecektir.
Reklam
Nihayet ortada büyük bir mali buhran vardı ve Yeniçeri Ocağı'nın kar-gaşalığı, Rumeli ve Anadolu'daki iğtişaşlar, hepsi bu buhranın beslediği içtimai vakalardı. İmparatorluk içinde, vahâmeti gittikçe artmak şartıyla bir asırdan beri devam eden bu buhran, payitahtın fakir halkının mühim bir kısmını hayati men-faalerle Yeniçeri Ocağı'na bağlamıştı. Diğer taraftan ulema sınıfı bütün imtiyazlarını devletle ocak arasındaki nüfuz mücadelesi sayesinde muhafaza edebiliyor, Abdülhamid I devrinden beri Rumeli'yi eline geçirmiş olan âyan, merkezi kuvvetleştirecek herhangi bir harekete daima düşmandılar. Binaenaleyh, tabiatıyla bu kadar köklü bir programla ıslahat hareketine hazırlanan bir idareye karşı ocağın tarafında idiler. Kökü kendisinden çok evvele dayanan bu şartlar içinde ve onlara rağmen muzaffer olabilmek için, Selim Ill'ün çok başka yaradılışta olması lazım geliyordu. Halbuki sanatkâr mizaçlı hükümdar hareketten ziyade, hareketin hülyasından hoşlanıyordu.
Gariptir ki, bu çok yerli inkişafta bile yenilik fikirlerinin az çok hissesi olur; filhakika, Yeniçeri zümresinin yola geleceğinden ümit kesen hükümdarın efkâr-ı umumiyeyi ocaktan uzaklaştırmak için, şahsen de mütemal olduğu Mevleviliği gittikçe daha fazla tuttuğunu ve böylece Bektaşîlik an'anesine dayanan ocağa karşı âdeta ruhanî bir aksülamel hazırlamaya çalıştığını biliyoruz.
Bizce Müslüman hikâyesinin romana istihale edememesinin, saydıklarımızdan başka bir sebebi de tenkit fikrinin yokluğudur. Hakiki tenkit zaruri şekilde tarih fikrine bağlıdır. Hareket noktası olarak maziyi değil bugünü alır. İslâm fikriyatında ise bu yoktur.
Belki de bütün mesele sünni akidenin, kendisini edebiyata ve sanata muhtaç addetmemesi keyfiyetinde toplanır. Dini duygunun esas olduğu o devirlerde insana bütünlüğünü ancak bu kaynaşma verebilirdi.
Reklam