Cezmi, Türk edebiyatında Namık Kemal tarafından yazılmış ilk tarihi romandır. Kitap Cezmi'nin devlet kademelerinde yükselen hayatıyla başlayıp Safevi Hükümdarlığı'nın sarayında devam ediyor. Kitabın konusu genel olarak Kırım Hanlığı'nın velihahtı ile Safevi Şahı'nın kız kardeşi olan Perihan'ın aşkını anlatıyor. Ayrıca kitap haksız ve liyakatsiz yükselmeyi de oldukça eleştirmiştir. Kitap çok akıcı ama sarayda epey zaman geçirdikleri için ortasında birazcık sıkıldım diyebilirim.
Ancak aşk gibi, kin gibi benliğimizi kaybettiren hâllerde niyet ettiğimizin tersi bir durumla karşılaşınca bu sonucu bekliyor bile olsak buna tahammül etmek hiç de kolay değildir.
Duyguların ölmüştür... Tapınılan bir kızın
Bir füsun bulamazsın gözlerinde,kaşında.
Izdırabı kanına kat da göz kırpmadan iç!
Varsın gülsün ardından, ne çıkar, bir iki piç...