"Ruhumun dayanılmaz çalkantısına etki edecek en ufak bir olayı düşünmek bile beni ürpertiyor. Aslında tehlikeden değil, etkisinden çekiniyorum - dehsetinden. Bu zavallı, bu acınası durumda, korku denen o zalim hayaletle mücadele ederken hayattan ve akıldan vazgeçmem o zamanın eninde sonunda geleceğini hissediyorum."
Bireylerin olsun, ulusların olsun, güçlü duyguları alabildiğine uzun süremez. İnsanın yaradılışına aykırıdır bu. Askerlik kurumları bunun böyle olduğunu bilir ve heyecanı yapay yoldan ayakta tutar, süreli ‘doping’ yapar. Bu kamçılama görevini de –gerçekten gönüllü ya da meslek gereği- yazarlar, gazeteciler gibi aydınlara yaptırır. Kin davulunu tokmaklamak onların işidir. Bunu bütün güçleriyle öylesine başarırlar ki, en kendi halinde insanın bile kulakları tırmalanır, içi ürperir. Aydınların hemen hepsi, Almanya’da, Fransa’da, İtalya’da, Rusya’da ya da Belçika’da savaşa karşı çıkmak yerine savaş propagandası ve dolayısıyla kitleleri saran gözü dönmüşlüğe ve kine hizmet etti.
Beş dakikadır beyaz sayfanın karşısında sözcükler arıyorum. Bu beş dakikada dünya silahlara on milyon dolar harcadı ve yüzaltmış çocuk açlıktan ya da iyilestirilebilir hastalıklardan öldü. Yani benim şüpheye düştüğüm bu beş dakikada, yüzaltmış çocuk savaşların en savaşında, en sessizinde, aciklanmayaninda, adına barış denileninde, kimse cezasını ödemeden katledilebilsin diye dünya silahlara on milyon dolar harcadı.
