Bu kitap gerçekten ağır ilerleyen ama öğretici bir eser. Başta biraz zorlayıcı geliyor; çünkü Diamond her şeyi bilimsel bir temele oturtarak anlatıyor. Ama sayfalar ilerledikçe fark ediyorsunuz ki, aslında cevaplamaya çalıştığı soru çok büyük: Neden bazı toplumlar diğerlerinden daha hızlı gelişti?
Diamond, bu farkı zekaya ya da kültüre değil, coğrafyanın ve doğanın sunduğu şansa bağlıyor.
Sapiens kitabını okudum yakın zamanda benzer bir okuma olucak diye düşünürken Tüfek, Mikrop ve Çelik daha çok neden, sonuç ilişkisine bağlı daha bilimsel, Sapiens ise insanın düşünce ve inanç dünyasına odaklanıyor. Diamond daha bilimsel, Harari daha felsefi. Benim için Sapiens daha akıcı ama Tüfek, Mikrop ve Çelik daha öğretici oldu.
Diamond’un üç kavramı hala geçerli: eskiden tüfek Avrupa’ya üstünlük sağlarken, bugün bunun yerini yapay zeka, siber sistemler ve uzay teknolojisi aldı. Mikrop hala belirleyici; pandemiler ve biyolojik tehditler ülkelerin sağlık altyapısı ve biyoteknoloji kapasitesine göre güç dengelerini değiştiriyor. Çelik ise artık sadece makineler değil; enerji, üretim ve ekonomik altyapı, güçlü bir ülkenin temelini oluşturuyor. Tarih, halanşans, hazırlık ve güç ile yazılıyor.