Olayın aslı buydu; ama bunu Rus kaynaklarının yazmaları mümkün değildi. Tolstoy ise "Hacı Murat"ı, bu gerçeği bildiği için yazıyordu. Hakikati açıkça söylemiyordu; ama satır aralarında Rus kaynaklarının da birer aldatmaca olduğunu belirtmekten geri kalmıyordu.
Şeyh Şamil'in en sadık ve mümtaz naiplerinden biri olan ve onun parmağının bir işareti ile kendisini ölüme ve ateşe atmaktan çekinmeyen Hacı Murat'ın Şeyh Şamil'e isyan edebileceğini düşünmek bile mümkün değildir.
Karşindakinin gerçeği sana açıkladıklarında değil, açıklayamadıklarındadır. Bu yüzden onu anlamak istiyorsan, söylediklerine değil, söylemediklerine kulak ver.