Z <3 11.06.2026
Mâzi tarlasının hâsılâtının, mürûr-i zaman süzgecinde un ufak olup nisyân derelerinde inhilâle maruz kalmaktan, ehemmiyeti ve müessiriyeti sebebiyle kurtulması kanaatimce icab etmiş olan kısmıdır yazdıklarım.
Salt haza karşı anlamı, hep hıza karşı derinliği savunmak, geride kalmak ve gerici olmak demek değildir. Az ya da çok, hızlı ya da yavaş, tecrübe ettiğimiz şeyler bizde bir yaşanmışlığa ve hafızaya dönüştüğü zaman anlamlı hale gelir ve ancak içinde emek ile gayret olan şeyler anlam ve değer üretirler.
İslam düşünce geleneği akla muazzam bir yer vermiş, evrenin akıl ve hikmet sahibi bir Yaratıcı tarafından yaratıldığını söylemiş ve bu yüzden eşyanın özünün akla uygun, anlaşılabilir ve bilinebilir olduğunu bir temel kaziye olarak kabul etmiştir.
Enderun'daki diğer üst görevlilere kalfa denmektedir ve bu rütbe ustanın bir altıdır. Bunlar yönetimleri altına verilmiş olan içoğlanlarına Kur'an'ı okumayı ve anlamayı öğretirler.
Hoca hizmetkârları, "hoca" denen bilim adamları (ulema) kendilerinin bir alt kademesindeki kalfalara ders vermeye geldiklerinde, onları karşılayıp saygıyla kollarına girerler ve ciddi bir törenle içeri götürürler.
Yaz mevsiminin günleri uzun ve geceleri kısa olduğundan Büyük Enderun sarayındaki içoğlanları öğleden önce saat dokuzdaki ilk öğünden sonra öğlen saat on ikiye kadar dış saraydakiler ise öğle vaktinden ikindiye kadar yani üç saat giyinik olarak battaniyelerini üzerlerine çekip yatmak ve uyumak zorundadırlar.
 Bekçiler dış saraylarda kum saatine göre, Büyük Enderun sarayında ise ahşap bir çalar saate göre onları uyandırırlar. Uyanınca herkes yattığı yerden fırlar giyinir ve yatağını toplayarak ayakucunun karşısında dikili duran direğe asar, eşyasını toplayıp düzenli bir biçimde yerine yerleştirir. Bundan sonra yıkanmaya gidilir. Bu arada içlerinden biri -o gün kimin sırası gelmişse- odayı temizler, süpürür, siler ve ışıkları yakar.
Yıkanmaya gidenler dönünce, Kur'anlarını ellerine alırlar ve hep bir arada yüksek sesle okumaya koyulurlar. Müezzin Camiin minaresine çıkıp ilk namaza davet etmek üzere seslenince içoğlanları Kur'anlarını odalarında bırakarak ikişer ikişer camiye yollanırlar.