Birinci Dünya Savaşı’nda birliklerindeki askerlerden
yüzlercesinin yok yere ölmesinden sorumlu olan General
Haig, ardı arkası kesilmeyen beceriksizliğini gözler önüne
seren askeri hastanelerden içeri adımını atamıyordu. Norman
Dixon’a göre, milyonlarca Yahudi’nin ölümüne neden olan
Eichmann ve Himmler, emirlerinin sonuçlarıyla
yüzleştiklerinde hastalanmışlardı. Bombayı atan ya da top
ateşi yapan kişi bile sonuçlara tanık olmaz. Ve sonuçlar yok
sayılır, çünkü “bulunabilir” değillerdir.
Varsayalım ki, bir milyon maymun
borsada oynuyor. Deli gibi ve elbette tamamen rastlantısal
olarak hisse senedi alıp satıyorlar. Ne olur? Bir yıl sonra
maymunların yaklaşık yarısı hisse senetleriyle kâr, diğer
yarısı da zarar eder. İkinci yılda da maymunların yarısı
toplamda kâr, diğer yarısı da zarar edecektir. Bu böyle devam
eder. 10 yıl sonra hisse senetlerini hep doğru değerlendiren
yaklaşık 10.000 maymun olacak, 20 yıl sonra ise geriye hep
doğru yatırımları yapmış tek bir maymun kalacak, o da
milyarder olacaktır. Ona “başarılı maymun” adını verelim
Astrologlar ve ekonomi uzmanları aynı prensip
doğrultusunda hareket eder. İfadeleri o kadar muğlaktır ki
doğrulamaları mıknatıs gibi çekerler: “Gelecek haftalarda
üzüntülü anlar yaşayacaksınız” ya da “orta vadede doların
üzerindeki değer kaybı baskısı artacak.” Orta vadede ne
demek? Değer kaybı baskısı ne demek? Neye göre değer
kaybı; altın mı, yen mi, peso mu, buğday mı, Berlin’in
Kreuzberg semtinde bir villa mı, körili sosis fiyatları mı?