serhat Yıldırım
@Srht7334
“Gogol’un paltosuyuz;yaşar Kemal’in yeşil defteriyiz.”
sağlik
İstanbul
95 okur puanı
Aralık 2021 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
Fakir Baykurt’un Kaplumbağalar romanı benim gözümde yalnızca bir köy hikâyesi değil; emeğin, yoksulluğun, umudun ve sistem karşısında ezilen insanların sessiz çığlığının romanıydı. Kitabı okurken insan sadece olayları takip etmiyor, adeta Tozak köyünün sıcağında kavruluyor, kuyudan çekilen suyun ağırlığını hissediyor, köylünün çaresizliğiyle birlikte yoruluyor. Fakir Baykurt’un en güçlü yanı da burada ortaya çıkıyor zaten; anlatmıyor, yaşatıyor. Köylülerin “Biz neden üzüm bağı kurmayalım?” diyerek çıktıkları yol aslında yalnızca üretme çabası değil, kendi kaderlerini değiştirme isteği. Ancak roman ilerledikçe anlıyoruz ki bu ülkede bazen insanın karşısındaki en büyük engel yoksulluk değil, sistemin kendisi oluyor. Köylü emek veriyor, dayanışıyor, umut ediyor ama ne zaman bir şeyler filizlenmeye başlasa devletin soğuk eli o umudun üstüne çöküyor. İşte kaplumbağalar da burada büyük bir metafora dönüşüyor; ağır ağır yürüyen, sırtında yük taşıyan ve çoğu zaman başladığı yere geri dönen insanlar gibi… Fakir Baykurt kaplumbağaları yalnızca bir hayvan olarak değil, yıllardır aynı kaderi sırtlanan Anadolu insanı olarak kullanıyor. Kır Abbas karakteri ise romanın ruhu gibiydi benim için; deli denilen ama aslında en gerçek sözleri söyleyen insanlardan biri. Onun bağ için verdiği mücadele bana göre sadece üzüm yetiştirme savaşı değil, insanın “Ben de varım” deme çabasıydı. Kitabın en acı tarafı ise şu oldu: İnsanlar birlikte bir şeyler başarabileceklerini kanıtlıyorlar ama düzen, onların büyümesine izin vermiyor. Roman bittiğinde içimde büyük bir burukluk kaldı çünkü Kaplumbağalar bana şunu düşündürdü; bu ülkede bazı insanlar gerçekten kaplumbağa gibi yaşıyor, yavaş ilerliyorlar, sırtlarında ağır bir hayat taşıyorlar ve çoğu zaman hiçbir yere varamasalar bile yürümekten
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Aidiyetsizliğin ve Yolların Hikayesi: Afrikalı Leo
Amin Maalouf’un ilk göz ağrısı olan bu kitap, aslında sadece tarihi bir dönem romanı falan değil; doğrudan insanın kimlik, göç ve aidiyet sancısını masaya yatıran cinsten bir iş. Hikaye bizi 1500’lü yılların o muazzam ama bir o kadar da çalkantılı dünyasına götürüyor. İspanya’dan başlayıp Fas ve Mısır’a uzanan, Akdeniz’i boydan boya geçen bir coğrafyada, Hasan ibn Muhammed’in (yani namıdiğer Afrikalı Leo’nun) o zorlu, toz duman içindeki yolculuğuna şahit oluyoruz.
Ama işin aslı şu ki, Leo’nun yürüdüğü yollar sadece haritada gördüğümüz cinsten fiziki yollar değil. Maalouf, karakterin içsel yolculuğunu ve o bitmek bilmeyen kimlik arayışını öyle bir incelikle, öyle derin ve hassas bir dille anlatıyor ki, okurken karakterin zihinsel karmaşasının tam ortasında buluyorsun kendini. Dönemin siyasi çalkantılarını, savaşlarını ve farklı kültürlerin birbiriyle çarpışmasını bir tarihçi titizliğiyle verirken, bir yandan da Leo’nun yalnızlığına, aşklarına ve kayıplarına dokunup insanı tam kalbinden yakalıyor.
Leo, ömrü boyunca her kalıba giriyor, her rengi tadıyor: Müslüman oluyor, Hristiyan oluyor, Yahudilerle omuz omuza yaşıyor, üç koca kıtayı arşınlayıp farklı farklı dillerde konuşuyor. Fakat gel gör ki, ruhu hiçbir yere kök salamıyor. Kendini hiçbir dünyaya, hiçbir toprağa ait hissedemiyor adam. Sürekli bir göç, sürekli bir kaçış hali... Ve bu bitmek bilmeyen hareket, bir süre sonra sırtında "bir yere ait olamamanın o amansız yorgunluğuna" dönüşüyor.
Uzun lafın kısası; eğer hem tarihi derinliği ve kültürel zenginliği olan bir hikayeye dalmak hem de o her şeyin ötesindeki evrensel insan yalnızlığını derinden hissetmek istiyorsan, bu kitap tam aranılan cinsten. Şimdiden keyifli okumalar
Değişmeyen insan hikayesi
Penguenler Adası, Anatole France’ın kaleminde aslında bir hikâye değil, insanın kendine tuttuğu bir aynadır. Körlüğü sadece gözlerinde değil, inancında ve yargısında da taşıyan St. Mael’in penguenleri insan sanıp vaftiz etmesiyle başlayan bu tuhaflık, bana göre bir hata değil; insanlığın özeti. Çünkü mesele penguenlerin insana dönüşmesi değil, insanın zaten neye dönüştüğünü fark edememesi. Başta eşit paylaşılan toprakların kısa sürede hırsa, mülkiyete ve kavgaya teslim olması; dinin, ahlakın ve adaletin idealden çıkıp çıkar aracına dönüşmesi… hepsi tanıdık. Tarih belki birebir tekerrür etmiyor ama insanın zaafları hep aynı sahneyi kuruyor. France’ın yaptığı şey çok net: masalın arkasına saklanıp gerçeği yüzümüze çarpmak. Dreyfus göndermeleriyle, karakterlerin arkasına gizlenmiş gerçek figürlerle şunu söylüyor aslında: sistemler değişir, isimler değişir ama insan değişmez. Ve en çarpıcı tarafı şu; biz bu hikâyeyi okurken güleriz belki ama o gülüşün içinde rahatsız edici bir tanıdıklık vardır. Çünkü penguenler değil, biziz dönüşen… ve belki de en başından beri buyduk.
Aşk ve saplantı
Gabriel Garcia Marquez’in Kolera Günlerinde Aşk romanı, ilk bakışta yarım asrı aşan bir sadakatin ve bekleyişin destanı gibi görünse de, derine indikçe insanın kendine bile itiraf edemediği çelişkilerle örülü bir duygu labirentine dönüşüyor; çünkü burada aşk, ne saf bir bağlılık ne de masum bir özlem olarak kalıyor, aksine zamanın içinde şekil değiştiren, bazen alışkanlığa, bazen yalnızlığa, bazen de vazgeçememe inadına dönüşen bir hâl alıyor. Florentino Ariza’nın Fermina’ya duyduğu o bitmeyen bağlılık, ilk anda romantik bir direniş gibi dursa da, yıllar boyunca yüzlerce ilişkiyle kirlenen bir sadakatin ne kadar “gerçek” olduğu sorusunu kaçınılmaz biçimde önümüze koyuyor; çünkü bir kalbin tek bir kişiye ait olduğunu söylemek kolay, ama o kalbin yaşam biçimi bambaşka yönlere savruluyorsa, burada artık aşktan çok bir saplantının izleri hissediliyor. Öte yandan Juvenal Urbino karakteri, kusurlarıyla, hatalarıyla ve içsel hesaplaşmalarıyla romanın en “insan” tarafını temsil ediyor; düzeni, aklı ve kontrolü simgeleyen bir adamın son derece sıradan bir ölümle hayattan kopması ise, insanın kurduğu tüm sistemlerin aslında ne kadar kırılgan olduğunu yüzümüze çarpıyor. Fermina Daza ise iki dünya arasında sıkışmış gibi: gençliğin coşkulu ama belirsiz aşkı ile yetişkinliğin güvenli ama daha mesafeli bağlılığı arasında yaptığı seçim, aşkın çoğu zaman bir duygu değil, bir koşul ve zaman meselesi olduğunu düşündürüyor. Márquez, bu romanında kusursuz aşklar anlatmıyor; aksine, eksik, çelişkili ve yer yer rahatsız edici ilişkiler üzerinden, aşkın idealize edilmiş halini parçalayarak yerine daha gerçek, daha sert ve daha tanıdık bir duygu bırakıyor: beklemekle sevmek arasındaki ince çizgi. Ve insan ister istemez şu soruya takılı kalıyor: Yarım asır süren bir bekleyiş gerçekten aşk
Bazen sevgi yetmiyor ama emek dağı bile deler
Selvi Boylum Al Yazmalım, insanın içini sessizce kemiren o “sevgi mi, emek mi?” sorusunu yüzüne tokat gibi vurmadan, aksine usul usul içine işleyerek sorduran bir metin; tam da bu yüzden etkisi geçmiyor, bir yerde kalıyor, içinin bir köşesine çörekleniyor. Hikâye yüzeyde bir aşk anlatısı gibi dursa da aslında daha derinde, insanın kendine karşı verdiği o görünmez savaşın izini sürüyor; çünkü burada sevgi romantik bir sarhoşluk değil, çoğu zaman bir yanılsama, emek ise ağır, sessiz ama kalıcı bir gerçeklik olarak karşımıza çıkıyor. Cengiz Aytmatov, karakterleri yargılamadan, onları kendi zaafları ve seçimleri içinde bırakıyor; bu da okuru rahatsız eden o tanıdık duyguya sürüklüyor: “Ben olsaydım ne yapardım?” İşte tam burada metin, bir hikâye olmaktan çıkıp aynaya dönüşüyor. Asel”in kararsızlığı, İlyas’ın tutarsızlığı ve baytimurun sessiz gücü aslında insanın içindeki üç ayrı ses gibi; biri tutkuyla yakar, biri kaçmaya meyillidir, diğeri ise kalmayı ve yük taşımayı seçer. Ve en acısı şu ki, insan çoğu zaman hangisinin doğru olduğunu bilse bile, doğru olanı seçmek için yeterince güçlü değildir. Kitabı okurken Kadir İnanır ve Türkan Şoray’ın o usta oyunculuğunu da unutmamak lazım; çünkü bu hikâye sadece sayfalarda değil, hafızamızda onların bakışlarıyla da yaşıyor. Bu yüzden bu eser, bitince kapanan bir kitap değil; aksine bitince başlayan bir iç hesaplaşma. Çünkü bazı hikâyeler vardır, okunmaz… yaşanır, hatta insanın içinde bir yerlerde tekrar tekrar yazılır. 
Selvi Boylum Al Yazmalım 
Cengiz Aytmatov
Selvi Boylum Al Yazmalım Cengiz Aytmatov