Tamara
@TAMARA0
Sizin ahlakınız benim ahlakım değildir. Vicdanınız da benim vicdanım değildir…
Camus.
O zaman ne istiyorum? Kendime soruyorum. Cevap hiç değişmiyor. Hiç. Zaten ben de olan o…Hiç.
*İmeros: Aşk, tutku istek.
“Compos sui”
Culinary Arts (Mutfak Sanatları)
Ön lisans
4484 okur puanı
Ekim 2018 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
Ağlamadığı için kötü.
Dünyanın Tatlı Kayıtsızlığına Karşı Yaşamak
Meursault bana hiçbir zaman yalnızca “duygusuz” bir adam gibi görünmedi. O daha çok, toplumun kendisinden beklediği duyguları oynayamayan biriydi. Annesinin ölümünde gerektiği gibi ağlamadığı için, aşkta gerektiği gibi romantik olmadığı için, ölümün karşısında gerektiği gibi Tanrı’ya sığınmadığı için yargılandı. Belki de onun asıl suçu, bir adam öldürmesinden çok, insanların görmek istediği insan suretini taşımamasıydı.
Toplumun insandan beklediği garip bir tiyatro vardır. Yas tutacaksan yüzün belli olmalı, acı çekeceksen sesin duyulmalı, seviyorsan bunu herkesin anlayacağı biçimde göstermelisin. İnsan çoğu zaman içtenliğiyle değil, görüntüsüyle ölçülür. Meursault bu oyunu bozduğu için rahatsız edicidir. Çünkü o hissetmediği şeyi söylemez, inanmadığı şeye eğilmez, ölüm karşısında bile kendini avutacak bir yalan aramaz.
Camus’nün Meursault’su bana hayatın absürtlüğünü en çıplak haliyle gösterdi. Doğuyoruz, seviyoruz, yoruluyoruz, çocuklar doğuruyoruz, acılarımıza anlamlar bulmaya çalışıyoruz. Hep bir bahaneyle hayata tutunuyoruz. Ama ölüm var. Hem de kaçınılmaz biçimde var. Otuzunda da ölsek, yetmişinde de ölsek, dünya dönmeye devam edecek. Başka erkekler, başka kadınlar yaşayacak. Güneş doğacak. İnsanlar yemek yiyecek, sevişecek, kavga edecek, uyuyacak. Dünya kimse için durmayacak.
Bu düşünce ilk bakışta insanın içini ürpertiyor. Çünkü herkes kendi acısının görülmesini ister. Hatta bazen acıyı başkalarında da görmek isteriz; yalnız yanmamak için dünyanın da biraz kararmasını bekleriz. Oysa Camus bize acımasız ama özgürleştirici bir şey söyler: Dünya bize borçlu değildir. Ne yasımıza, ne sevincimize, ne ölümümüze özel bir cevap vermek zorundadır. Dünya kayıtsızdır. Ama bu kayıtsızlık düşmanca değildir; Meursault’nun sonunda
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Çiçekleri koparırsanız kaosla yüzleşirsiniz.
Suça sürüklenmiş çocuklar, çoğu zaman “kötü” oldukları için değil, acı çektikleri için böyledir. Köpek Gibi Büyütülmüş Çocuk bize bunu açıkça gösterir: Sorunlu çocuk diye bir kategori yoktur; acı çeken, ihmal edilen, travmayla büyüyen çocuk vardır. Ve acı, insanı yalnızca üzmez; onu saldırgan, kaygılı ve hırçın da yapar.
Bir çocuğun omzuna dostça dokunmak, başka bir çocuk için tehdit anlamına gelebilir. Yükselen bir ses, birine sıradan gelirken, diğerine şiddetin habercisi gibi duyulabilir. Çünkü travma, bugünü değil, geçmişi yaşatır. Beyin kişisel tarihini taşır; yaşanan her deneyim, özellikle erken yaşta olanlar, zihnin nasıl çalışacağını belirler. Bu yüzden bir çocuğun verdiği tepki, çoğu zaman içinde bulunduğu anla değil, daha önce yaşadıklarıyla ilgilidir.
Şairin dediği gibi, çocukluk gökyüzü gibidir; kaybolmaz. Güneşli de olsa, fırtınalı da, insanın içinde kalır. Ve bazı çocukların gökyüzü hiç açmaz. Sürekli şiddet gören, aşağılanan, yalnız bırakılan çocuklar, dünyayı güvenli bir yer olarak değil, tetikte olunması gereken bir alan olarak öğrenir. Böyle bir yerde büyüyen birinden sakinlik, güven ve sevgi beklemek, aslında ondan bilmediği bir dili konuşmasını istemektir.
Toplum ise çoğu zaman sonucu görür, süreci değil. Davranışı yargılar, nedeni değil. Oysa kısa vadeli cezalar, sert müdahaleler ya da hızlı çözümler işe yaramaz. Çünkü mesele davranışı düzeltmek değil, o davranışı doğuran sistemi anlamaktır. Sabırlı, tutarlı ve sevgi dolu bir yaklaşım olmadan değişim mümkün değildir.
Bu yüzden asıl soru hâlâ aynı: Katil mi doğulur, yoksa katil mi olunur? Belki de cevap, sandığımızdan daha rahatsız edicidir. İnsan doğduğu gibi kalmaz; yaşadığı gibi olur. Ve bazı çocuklar, sevgiye hiç dokunmadan büyür.
Bir kitabı bitirdiğimizde geriye sadece hikâye kalmaz; bir bakış, bir rahatsızlık, bir yüzleşme kalır. Lolita tam olarak böyle bir kitap. Okuru rahatlatmaz, aksine onu kendi sınırlarıyla baş başa bırakır.
Humbert’i “hasta” diyerek kenara koymak kolaydır. Ama bu kolaylık aynı zamanda bir kaçıştır. Çünkü onu sadece bir patolojiye indirgediğimiz anda, insanın karanlık ihtimallerini de dışarıya itmiş oluruz. Oysa Humbert bir istisna değil; bir uç noktadır. Sapkınlık, gökten düşen bir şey değil, insan zihninin içinden çıkan bir ihtimaldir. Ve en rahatsız edici olan da budur: Onun zaman zaman kendini fark etmesi, ama yine de o karanlıktan çıkamaması.
Vladimir Nabokov’un yaptığı şey bu karanlığı aklamak değildir. Tam tersine, onu estetik bir dilin içine yerleştirerek daha görünür kılar. Çünkü çirkin olanı çirkin haliyle göstermek kolaydır; asıl zor olan, onu güzelliğin içinden geçirerek gösterebilmektir. Okur tam da burada sarsılır. Anlamak ile onaylamak arasındaki çizgide yürümek zorunda kalır.
Yazar burada bir hâkim değildir, bir öğretmen hiç değildir. O, yarattığı dünyanın kurucusudur. Tıpkı bir Tanrı gibi… Nasıl ki yaratılan her şey Tanrı’nın ahlâkını temsil etmek zorunda değilse, bir yazarın karakteri de yazarın kendisi değildir. Humbert, Nabokov’un savunduğu bir fikir değil; kurduğu bir aynadır. Ve o aynada görülen şey okuru rahatsız ediyorsa, bu aynanın gücündendir.
Bu yüzden bu kitap bir ahlâk dersi vermez. Bir sonuç sunmaz. Okura ne düşüneceğini söylemez. Sadece gösterir. Ve gösterdiği şeyden kaçmak mümkün değildir.
Lolita, bir aşk hikâyesi değil; bir çarpıtmanın, bir kendini kandırmanın, bir zihnin kendi karanlığını estetikle örtme çabasının hikâyesidir. Ama aynı zamanda edebiyatın gücünün de kanıtıdır: En rahatsız edici olanı bile düşünülür kılabilme
Bebek diye bir şey yok. Anne ve bebek vardır.
Haset ve kıskançlık nedir?
İkisi de insanın içini huzursuz ediyor ama aynı yerden doğmuyorlar. Kıskançlıkta bir bağ var. Sende olan bir şeyi kaybetmekten korkuyorsun. O yüzden tetiktesin. Ama o korkunun içinde hâlâ sevgi var. Haset öyle değil. Haset, sende olmayanın başkasında olmasına tahammül edememek. İstemek değil sadece; onun onda olmasına katlanamamak.
Freud’a göre kıskançlık, bir ilişkinin içine üçüncü birinin girmesiyle başlar. Sevdiğin birini kaybetme ihtimali ortaya çıkar ve o anda rekabet doğar. Yani kıskançlık, bir bağın içinden çıkar; içinde hem sevgi hem korku taşır. Haset ise o kadar “ilişkisel” bile değildir.
Melanie Klein’a göre haset çok daha erken başlar. Daha insan dünyayı tanımadan, ilk iyi olanla kurduğu ilişkide. O iyi olan şey “meme “ sadece besleyen bir yer değildir. Bir kaynak, bir doyum, bir güven duygusudur. İnsan hayata bir çığlıkla başlar ve o çığlığın karşılığı bazen gelir, bazen gelmez. O ilk doyum, o ilk temas… anneyle kurulan o ilişki. Bebek için o iyi olan şey sınırsız gibidir. Ama hiçbir zaman gerçekten sınırsız değildir. Bazen geç gelir, bazen yetmez, bazen de içte bir türlü tam hissedilmez. Anne dokunmaz!! Anne dokunuşu görmeyen hiç bir bebek hayatta kalamaz.
İşte haset tam burada başlar. Çünkü bebek şunu hisseder: “Onda var… ama bana tam verilmiyor.” Ve bu duygu sadece bir isteme hali değildir; içten içe o kaynağa karşı bir öfke de taşır. Hatta Klein’a göre haset, iyi olanı sadece istemez; onu bozmak, kirletmek ister.
Kıskançlık ise daha sonra gelir. Birini seversin, bir başkası devreye girer, rekabet başlar. Yani ortada bir bağ vardır ve o bağ tehdit altındadır. Ama haset… bağdan da önce. İnsanın iyi olanla kurduğu ilk ilişki.
Eğer o iyi şey “o meme, o doyum “içerde güvenli bir yere yerleşememişse, insan hayatı boyunca onu
Kaygı, Kayıp ve Öteki.
İnsan kaybettiğinde sadece birini kaybetmez. Onunla kurduğu anlamı da kaybeder. Belki de bu yüzden yas sadece hüzün değildir; aynı zamanda bir huzursuzluktur. Bir şeyin eksildiğini bilmenin ama tam olarak neyin eksildiğini tarif edememenin yarattığı o garip boşluk.
Freud yas ile melankoliyi ayırırken, birinde kaybın dışarıda, diğerinde içeride yaşandığını söyler. Yasta insan “onu kaybettim” der. Melankolide ise mesele daha karanlıktır: “Ben eksildim.”
Bu eksilme çoğu zaman açık değildir. İnsan neyi kaybettiğini bilmez ama kendine yönelir; suçlar, küçültür, değersizleştirir.
Lacan ise kaygının başka bir yerden geldiğini söyler: Başkası için ne olduğumuzu bilememekten. İnsan sadece kaybettiği için değil, ne olduğunu bilmediği için de huzursuzdur. Sevildiğinde bile emin olamaz. Değerli hissettiğinde bile içinde bir boşluk kalır.
Belki de bu yüzden insan hem bağ kurmak ister hem de o bağın geçiciliğini bilir. Sever ama kaybedeceğini de hisseder. Ve bu çelişkiyi taşır.
Günümüz dünyası bu ağırlığı hızlıca hafifletmek ister. Semptomu susturmak, huzursuzluğu azaltmak, işlevselliği geri kazandırmak… Ama insan sadece düzeltilecek bir mekanizma değildir. Acı her zaman ortadan kaldırılması gereken bir şey değildir; bazen anlaşılması gereken bir şeydir.
Çünkü insan sadece yaşadığıyla değil, anlayamadığıyla da şekillenir. Ve belki de en zor olan şudur: Kendimizi tamamen bilemeyeceğimizi kabul etmek.
Bilinç dediğimiz şey yüzeydir. Altında, bizi biz yapan ama çoğu zaman bize yabancı kalan bir alan vardır. İnsan orada başlar. Ve mesele o karanlığı yok etmek değil, onunla yaşamayı öğrenmektir.