Gerçek, insanoğlunun önünde, masanın üzerinde yüzlerce yıldır yatıyor da alan olmuyor, özellikle onu fantastik ve ütopik olarak gördüğü için uydurulmuşun peşinden koşuyor.
Şimdi hava almak, özgürce dolaşmak istiyorum; ne var ki hava ve özgürlük yerine tozlu, kireçli sokaklarda tek başına amaçsız dolaşmak kalıyor insana ve sanki biri tarafından incitilmiş gibi, evet, buna benzer bir duygu sarar insanın içini. Bilindiği gibi, karşında kendini suçlu hisseden birini buldun mu o saat sıkıntılarından arınırsın, ama böyle birini bulamazsan daha bir artar sıkıntın.
Günümüzde çoğunlukla iyi şeyler yapma çabası içinde olmalarına karşın, halkı tanımayan, kuşkulu, kendine güveni olmayan gençler öğretmen oluyor; bazen soylu çabalardan sonra çok geçmeden coşkuları sönüyor; hemen yılgınlığa düşüp çevresine karamsar bakmaya, mevkilerini başka bir göreve geçmeyi sağlayacak bir araç olarak görmeye başlıyorlar; sonrada ya kesinlikle içkiye başlıyorlar ya da fazladan bir on ruble için, her şeyi bırakıp neresi olursa olsun kaçıyorlar; bedavaya bile yapıyorlar bunu, "özgür bir ülkede, özgür emeği denemek için" Amerika'ya bile kaçıyorlar. Bu olmuştur, söylediklerine göre de hâlâ sürüyormuş. Orada, Amerika'da aşağılık bir patron onu kaba kol işlerinde çalıştırıyor, nasıl da canını çıkarıyordur! Emeğini sömürüyor, hakkını vermiyor, yumrukluyordur belki de. Bizim Rus da her yumruğun ardından duygulanarak içinden şöyle sesleniyordur: "Tanrım, ülkemde bu yumruklar ne soysuz, ne ilkeldi! Buradaysa, tersine, ne soylu, ne tatlı, ne hoşgörülü!"
Her neyse, Batıcılar'ı bir kenara bırakalım şimdi, parayla her şeyin yapılacağını, zamanın bile satın alınacağını, müthiş bir hızla özgün bir yaşamın bile kurulacağını varsayalım; akla şu soru geliyor: Bu parayı nereden sağlayacağız peki? Bugünkü bütçenin neredeyse yarısı içilen içkilerden, yani halkın sarhoşluğundan, ahlaksızlığından sağlanıyor. Rus halkının geleceği demektir bu. Daha doğrusu bizler büyük Avrupa devleti olarak bu görkemli bütçemizi geleceğimizle ödüyoruz. Bir an önce meyve almak için ağacı kökten söküyoruz.