"Ruhunuza hâkim olun, onu arındırın, bütün suç içeren düşünceleri bertaraf edin. Sapkınların Tanrı'ya iyi hizmet edemeyeceğini unutmayın. O'nun iltifatlara ve hediyelere kanan zayıf fânilere benzemediğini bilin. O'nu sadece erdem hoşnut eder."
İşte ahlakın ve bütün dinlerin özü budur.
Reklam
Peki haklı ile haksızı hangi yaşta öğreniriz? İki kere ikinin dört ettiğini öğrendiğimiz yaşta.
İklim, terbiye, dil, kanun, ibadet ve zekâ seviyeleri bakımından farklı ne kadar çok insan gördüysem, hepsinin aynı ahlaki temele sahip olduğuna o denli kani oldum. İlahiyata dair hiçbir şey bilmelerse de hepsi haklıya ve haksıza dair kabaca bir kavrama sahiptir ve hepsi de bu kavramı aklın gelişmeye başladığı yaşta edinmiştir. Tıpkı matematik öğrenmeden ağır yükleri sopalarla kaldırma, bir derenin üzerin-den bir tahta parçasına basarak geçme sanatını doğal olarak edinmiş olmaları gibi.
İnsan kadar cılız bir hayvanın doğanın efendisinin bilgisine ulaşması çok güzel; fakat bundan yaşamımı nasıl sürdürmem gerektiğine dair birtakım kurallar çıkartmadığım takdirde bana cebir ilminden daha fazla bir fayda sağlamayacaktır.
Evrensel bir faydası bulunmayan, sıradan insanların erişimine açık olmayan ve düşünme yeteneklerini en çok çalıştıran kişilerin bile anlamadığı şeyler insanlık açısından gerekli değildir.