İMGELEMDEN FARKIN ORTADAN KALKMASINA (KIERKEGAARD, BAUDELAIRE, GEORGE, MANN)
19. yüzyılda Romantizm sonrası edebiyahn özelliklerinden biri, kötünün ilk defa bütün boyutları ve sayısız veçhesiyle estetik bir kategori olarak kavranabilir kılınmasıdır. Modern estetik siste minde kötü, tıpkı Rosenkranz'ın doğa ve sanatın eksik hali diye betimlediği çirkin gibi, güzelin tamamlayıcısıdır. Sadece bir ede biyat nesnesi değil, estetik üretime ve estetik deneyime aynı de recede hakim olan bir itkidir aynı zamanda. Romantizm sonrası metinlerde büyüleyici bir etki gücü kazanmıştır, çünkü arhk doğ ruca yazınsal eserlerin dilsel düzenleniş ilkeleri ve kurgusal yapı ları üzerinden kurulmaktadır.225 Sanahn özerkliği programının te melinde yükselen yeni anlayışın özgün yanı, kötülüğü kapalı bir biçim kültürü çerçevesindeki belli davranış ve tavırların ötesine geçerek ele alıyor ve belirliyor olmasıdır. Estetik niteliği ise, hem Batı mitleri tarihinde yer alan figüratif bedenleştirmeyi hem de kara romantizmin kullandığı yüzeysel korku unsurlarını geride bırakmış olmasıdır. Metin bir hareketin yapısını ortaya koymak tadır: Ayrışma hali imgelemin estetik bir biçimi üzerinden iletilir. Bundan böyle edebiyatta kötülük, belli konu, başlık ve figürlerin dehşet uyandırma etkisine değil, kurgunun, anlatı düzenlerinin ve canlandırma ritimlerinin örüntülerine bağlı olacaktır.
Öte yandan, 19. yüzyılın Romantizm sonrası döneminin ede biyatı kötünün estetik boyutunu Friedrich Schlegel'den beri sahip
69
KARANLIK RUHUN ARKEOLOJİSİ: İÇİMİZDEKİ KÖTÜLÜK
olduğu psikolojik temellerinden ayırmanın zorluğunu da göster mektedir. Schlegel "şoke edici" olanın poetikasını kurmak iste miş, "yavaş yavaş parçalarına ayırma" fikrinden hareket etmişti. Böyle bir yaklaşım, düzenlenmiş ilişkileri şüpheyle