Yavuz Tellioğlu
@Ytellioglu
Şu anda okuduğu kitaplar
Yetkin [Tam] ve Yetkin Olmayan [Tam Olmayan] Kıyas Hakkında1000Kitap
Yetkin kıyas, vazedilmesinden dolayı açık olarak birşeyin gerekli olmasının gerekli
olmasıdır. Bunun ondan dolayı gerekli oldugunun açıklanmasına ihtiyaç duyulmaz.
Yetkin olmayan da, birşeyden dolayı birşeyi gerektirir. Fakat ilk anda ondan
dolayı gerekli oldugu açık olmaz. Aksine bunun açıklanması istendiginde başka
birşeyle açıklanır. Fakat o söylenilenlerin tümünün dışında degildir. Aksine açıkladıgımız
gibi ya söylenilenin çelişigi, ya döndürmesi veya ondan birşeyin belirlenmesi
ve farzedilmesidir.
İktirani [İçkin /Kesin] ve Istisnai [Seçmeli] Kıyas Hakkında
Kıyas ya kendisinde elde edilmesi gerekli olan şeyin Ineticenini kendisinin ve çelişiginin
bilfiil olarak söylenmedigi aksine bilkuvve olarak bulundugu kıyastır ve
iktiranİ kıyas olarak isimlendirilir. Şu sözün gibi: Her cisim bileşiktir. Her bileşik
olan sonradan olmuştur. O halde her cisim sonradan olmuştur lmuhdesl. Ya da
kendisinde elde edilmesi gerekli olan şeyin Ineticenini kendisinin ve çelişiginin
bilfiil olarak söylendigi kıyastır ki istisnalı kıyas lseçmeli kıyasl olarak isimlendirilir.
Şu sözün gibi: Eger nefsin bizatihi bir fiili olsaydı o bizatihi var olurdu. Ancak kendisinin
bizatihi bir fiili vardır. Dolayısıyla o bizatihi vardır.
İktirani Kıyaslann Parçalan ve Şekilleri
Her iktiranİ kıyas, ancak bir terimde ortak, iki terimde farklı olan iki öncüiden
oluşur. Böylece üç terim olur. Oradaki ortaklık özelliginden dolayı, ortada olma hali
izale olur ve diger iki terimi birbirine baglar. Bundan dolayı bu elde edilmesi gereken
olur. Şu sözümüzde oldugu gibi: "Her cisim bileşiktir. Her bileşik olan sonradan
olmadır. O halde her cisim sonradan olmadır." Üç terim ise, "cisim, bileşik olan,
sonradan olma" dır ve "bileşik olan" tekrar edilen, ortada bulunandır. "Cisim ve
sonradan olma" tekrar edilmemiştir.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Öncül ve Terim HakkındaFelsefe
Öncül, birşeyi birşey için olurolayan veya birşeyi birşeyden olumsuzlayan ve kıyasın
bir parçası kılan bir sözdür. Terim, öncülün öncül olması açısından kendilerine
ayrıştığı şeydir. Bağ çözüldüğünde, kaçınılmaz olarak geriye mevzu ve yüklem
dışında birşey kalmaz.
Tümele İlişkin Söylenen Üzerine
Kendisinde tümel üzerine söylenmiş bir söz olan öncülde ise, yüklem ve ona göre
olan olumsuzlamanın dışında mevzu üzerine söylenen hiçbir şey yoktur. Her
öncül, ya mutlak, ya zaruri ya da mümkündür.
Mutlak Olanlar Hakkında
Mutlak olan hakkında iki görüş vardır: Theophrastus, sonra Themistius ve onun
dışındakiler ile İskender ve bunu elde eden bir kaç kişinin görüşü. llki, kendisinde
yargı için zarurilik veya imkan kipi zikredilmemiş olandır. Aksine mutlak kılınmıştır.
Böylece yargının zaruri olarak ve zaruri olmayarak yani sürekli olmaksızın mevcut
olması mümkün olur. Bu Filozofun4 mutlaklık konusundaki görüşüne uzak
değildir. Ki Filozof, iki tümelin mutlak ve doğru olarak olumlu ve olumsuz olmasını
onaylar. Şu sözün gibi: "Her at uyur. At olanlardan uyuyan yoktur." Böylece mutlakolumlu
tümel yargıdan mutlak-olumsuz, tümel yargıya geçilir. Bu görüş sahipleri,
bunun mümkün ama zorunlu olmadığı görüşündedirler. Çünkü Filozof, mutlaklar
hakkında bunun mümkün olmadığı, aksine daima zaruri olan örnekler getirebilir.
tkinci görüş sahipleri ise, İskender ve geç dönemde bunları elde eden ve bu konuda
güçlü olan birkaç kişi, bu naklin mutlakta zorunlu olduğu ve mudağın yargısında
ilk iki kipten sonra zikredilen dört kipten biri hariç zarurilik olmadığı görüşündedirler.
Mutlak, onlara göre adeta kendisinde yargı bulunandır ve yargıda bulunulanın
zatı mevcut olduğu sürece olup, sürekli olması zorunlu değildir. Aksine
belirli bir vakitte bulunur. Bu vaktin, kendisini niteleyen şeyle
Kipi Bulunaniann Birbirlerini Gerektirmelen Hakkında1000Kitap
Bu katmanlardan birbirlerinin yerine geçenler birbirlerini gerektirenlerdir
[mütelazimat]. Bu şekilde bulunan bir katman var olması zorunlu, var olmaması
imkansız alandır. Varolmaması genel anlamda mümkün ile degildir. Bunların çelişikleri
de birbirlerine döndürülür [müteakise]. Şu sözümüzde oldugu gibi: Var
olması zorunlu degildir, var olmaması imkansız degildir. Özel olarak degil, genel
olarak var olmaması mümkündür. Diger katman, var olmamanın zorunlu,
varolmanın imkansız olmasıdır. Özel anlamda degil, genel anlamda varolması
mümkün degildir. Aynı şekilde onların çelişikleri, şunun gibidir: Varolmaması zorunlu
degildir, varolması imkansız degildir, genel anlamda varolması mümkündür.
Gerçek özel mümkün seviyesinde sadece iki şey döndürülmez. Olması mümkün ve
olmaması mümkün olan. Onların çelişikleri ise yine döndürülürler. O ikisine diger
kiplerden, döndürmeyi gerekli kılan birşey gerekli olmaz. Genel anlamda olan
mümküne ise, daha önce açıkladıgımız gibi, var olmayan bir mümkün gerekmez.
Döndürülmeyen lazımiara gelince, varolmalarının zorunlu olması, varolmalarını
ve kendi katmanlarında bulunanların varlıklarının imkansız olmamasını gerektirir.
Varolmamasının zorunlu olmaması ve genel anlamda varolan mümkün olup özel
olarak varolan mümkün olmaması böyledir. Bunun sebebi ise onun zorunlu olması
ve ne mümkün, ne de özel olarak varolmayan mümkün olmasıdır. Çünkü o
varolmaması imkansız alandır, varolmayan gerçek bir mümkün degildir. Aynı şekilde
imkansız olanın varolması, zorunlu ve onun kategorisindekilerin ve gerçek
mümkünterin yani ma'dul ve muhassahn [meydana gelmiş olanın] varolmasını
olumsuzlamayı gerektirir. Mümkünün gerçek olması, onun seviyesindekilerin genel
mümkün olmasını ve genel mümkün olmamasını gerektirir. Buradan geriye kalana
ulaşılır.
Zorunlu, imkansız ve Bütün Zaruri Olanlar [Kaçınılmaz Olanlar]
Hakkında
Zorunlu ve imkansız arasındaki fark, zaruri olma [kaçınılmaz olma] anlamında
ortak olmalarına ragmen en üst düzeydedir. Biri varlıkta, öteki de yoklukta zaruridir.
Zarurilik hakkında konuştuğumuzda açıklamayı o ikisinin her birine aynen
aktarmamız mümkün olur. Deriz ki: Zarurilik yüklemi, hepsi de süreklilik anlamında
ortak olan altı anlamdadır. Bunların ilki, yüklemin, ortadan kalkmamış ve ortadan
kalkmayan, devamlı olan yüklem anlamında olmasıdır. Şu sözümüzde olduğu
gibi: Yüce Allah Hayy'dır. !kincisi, mevzunun zatı devam ettigi sürece mevcut olup
bozuluşa ugramamasıdır. Şu sözümüz gibi: Her insan zaruri olarak canlıdır. Yani
insanların her biri zatı mevcut olduğu sürece daima canlıdır, şartsız olarak daima
[canlı] degildir. Öyle ki canlılıgı oluştan önce ve bozuluşa ugradıktan sonra ortadan
kalkmaz, devam eder. llki ve bu ikincisi, kullanımda olan ve kastedilen iki şeydir.
Eger olumlanması veya olumsuzlanması zaruridir denirse ve o ikisi tek bir anlamda
olması açısından genellenirse ve zarurilik, mevzunun zatı devam ettigi sürece var
olursa, ya zat daimi olarak var olduğunda daimt olur ya da eger zat bozuluşa ugrayabiliyorsa
bir müddet var olur. Üçüncüsüne gelince, bu, varolmaya devam ettigi
sürece degil, mevzunun zatı, kendisiyle birlikte konulmuş bulunan sıfatla nitelenmiş
olduğu sürece olur. Bu da şu sözünde olduğu gibidir: "Her ak zaruri olarak görme
için ayırdedici bir renge sahiptir." Yani onun ne ortadan kalkmamış olması ve ortadan
kalkınıyor olması devamlıdır, ne de bu ak olan şeyin zatı mevcut olduğu sürece
bu böyledir. Öyle ki bu zat kalıp bozuluşa ugramadıgında, fakat beyaz ondan ayrıldıgında,
o [beyaz] göz için zaruri olarak ayırtedici bir renge sahip olmakla nitelenebilir.
Hatta bu
