O FORTUNA
@_Umwelt
Serbazê ramanên gêj.
My name is Giovanni Giorgio but everybody calls me Giorgio.
Şu anda okuduğu kitaplar
Göçebenin üstünlüğünün son bulması çağın tekniğinin sonucuydu. Ateşli silahlar hem okla yayın hem de niteliksel ve niceliksel açıdan atın yerini çoktan almışlardı. Bu durumun geriye dönüşü yoktu. Çünkü göçebeler yerleşiklerle aynı zamanda top ve tüfeğe sahip olsalar da üstünlüklerini yitireceklerdi. Dolayısıyla daha XV. yüzyılın başında Türk dünyasının gerisinde kalan Türk toplumları aslında fiilen yok olmuş durumdaydılar. Elbette direneceklerdi, ama artık tamamen geçmişte kalmışlardı. Öteki Türk toplumlanysa çağdaş uygarlıkların getirdiği değişikliklere hayranlık uyandıncı bir biçimde ayak uydurmuşlar ve bu yolda ilerlemeyi yakın zamanlara kadar başarıyla sür dürmüşlerdi. Ama daha sonraki dönemlerin getirdiği değişikliklere kısmen kendi hataları sonucu ayak uyduramayacaklardı.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
16.yy'a doğru.Tarih
Olağanüstü bir degişim tamamlanmıştı. Bu değişim, bir zamanlar Türklerin (Sibirya ormanlannda) toplayıcılık ekonomisinden (Yukarı Asya bozkırlarında) çobanlığa geçmesini saglayan değişim kadar büyük ve önemliydi. Artık çevre, iklim, yaşam tarzı, ideoloji eskisinden çok farklıydı, her şey değişmeliydi. Göçebelik tıpkı bugün de varlığını zayıf bir biçimde sürdürdüğü gibi o zaman da yok olmamıştı. Ama göçebenin tarihteki rolü artık son bulmuştu ya da son bulmak üzereydi. Göçebeliğe sarılanlar yok olmaya mahkumdular. Devir artık yerleşiklerin devriydi.
Moğol orduları 1273'ten önce defalarca Hindistan'ı fethetmeye çalıştılar, ama ülkenin "cehennem gibi sıcak" iklimi bu orduları hep geri döndürdü. Bununla birlikte Moğollar saldırılardan bıkmadılar ve Çağataylılar pek çok kez Hindistan'a seferler düzenlediler. 1287'de Duva, Pencab'ı yağmaladı. 1299-1300'de Kutluk Hace, Delhi kapıları na kadar dayandı ve 1 303'te Turgay iki ay boyunca şehri kuşattı. Tam da şimdi şanssız günler onları bekliyordu. 1 304 'te düzenlenen sefer dağıldı, 1305-1306'daki sefer de sonuca ulaşamadı. En son saldırı 1327 yılında oldu, ama bunun sonunda ne oldugu bilinmemektedir.
Cengiz Han ve adamları ne insan öldürmekten zevk alan kişiler ne de sadist insanlardı. Sadece bir sistemi uç sonuçlanna kadar uygulayan çok iyi örgütlenmiş barbarlardı. Savaşıyorlardı, çünkü ya ölen ya öldüren olmak onlann dogal durumuydu. Göçebe hayvancılıktan başka bir yaşam tarzı düşünemiyorlardı. Topragın sürüleri besleyebildigi ölçüde degeri vardı. Verginin onlara yağmadan çok gelir saglayabilecegini henüz bilmiyorlardı ve ancak birkaç yıl sonra öğreneceklerdi. Kent nedir bilmiyorlardı. Kentleri ele geçirebilecek kadar bilgili degillerdi. Onlan iyi tanıdıklan için direnmeyi başarabilen Çin kentleri karşısında güçsüz kalıyorlardı. Surların önünde hareketliliklerinin tüm avantajını yitiriyorlardı. Kentleri düşürebilmek için elde kargı, gövdeleri hendekleri dolduracak olan tutsak yığınlannı önleri sıra sürmek her zaman yeterli olmuyordu. Kentlerin kendi iradeleriyle teslim olması gerekiyordu. Moğollar da bu şehirleri teslim olmaya sadece dehşet yaratarak ikna edebiliyorlardı. Ancak kısa sürede Moğollara direnmenin ölmek demek olduğu anlaşıldı. Ve başlangıçta gösterilen kahramanlıkların her zaman ölümle sonuçlanması nedeniyle pek çok kişi bu yoldan uzaklaştı. Bugün Moğolların yarattığı tahribat, dünyada atom bombasını elinde bulunduran ve onu kullanmaya karar veren gücün tahribatıyla karşılaştınlabilir. Misillemeden korkmuyorlardı, çünkü kentleri yoktu.
Cengiz Han 1219 yılı yazında ordusunu Yukarı iniş kıyısına getirdi. Karluk hükümdan Arslan Han da ona katıldı. Böylece Barthold'un tahminine göre 150.000 ila 200.000 kadar kişi bir araya gelmiş oluyordu. Müslümanlar 1.500.000'dan fazla asker toplayabiliyorlardı. Bu, Muhammed Şah'ın cepheye sürebileceğinin çok altında bir
sayıydı.
Ve beş yıl boyunca İran dünyasının üstüne tarihin o güne kadar gördüğü en büyük yıkıcı güç çöktü. Her şey yakılıp yıkıldı. Ekili tarlalar çöle dönüştü. İlkçağdan beri gelişmiş bir uygarlığın yeşerdiği Semerkand, Urgenç, Belh, Merv, Nişapur, Herat, Damgan, Semnan ve Rey kentleri acımasızca tahrip edildi. Her taraf ceset doldu. Asker ya da sivil, kadın ya da erkek, çocuk ya da yaşlı sayısız insan kılıçtan geçirildi. Harezm'deki Urgenç kentinde, ırmağın kentin dışından geçmesi için Amu-Derya'nın yatağı kaydırıldı. Cengiz Han'ın en çok sevdiği torunu Mütügen'in öldürüldüğü Bamyan kentinde ganimet almaktan vazgeçildi ve istisnasız her şey ölünün ruhuna adanarak yakıldı. Nişapur'da kediler ve köpekler bile öldürüldü!
İnsanlar paniğe kapılmışlardı. Seçkinler kaçtılar. Kalanların edilgenlik ve tevekkülleri karşısında şaşkınlık vericiydi. Tek başına bir savaşçı, bir grup insanı zincire vuruyor ve sonra birbiri ardına hepsini boğazlıyordu. Bir atlı grubu bir topluluğun çevresini sarıyor ve te
ker teker öldürülürlerken hiçbirinin aklına ne kaçmak ne de karşı çıkmak geliyordu. Tüm Doğu Iran, Horasan ve Afganistan bugün hala
bu ölümlerin sessiz tanıgıdır. Bamyan yakınlarında, kayalara oyulmuş dev Budha heykellerinin karşısında bir kayanın üstüne kurulmuş ünlü içli ezgiler şehri hala o günlerin yasını tutmaktadır.