Kaderin ÇıkmazıEdebiyat & Roman
Bu roman, evliliğin sadece bir toplumsal norm olarak değil, bireyin özgürlüğü ve mutluluğu üzerindeki kalıcı etkileri açısından da sorgulanmasını sağlıyor. Baş karakterin evliliğini bir kaçış ve aynı zamanda bir hapsediş olarak deneyimlemesi, bugünün okuyucusuna da evlilik kararının ne kadar ciddi bir adım olduğunu hatırlatıyor. Yavaş temposuna rağmen Brontë, karakterin psikolojik karmaşasını ve toplumsal baskılara karşı verdiği mücadeleyi, hem sade hem de derin bir dille aktarıyor. Bu yüzden, her ne kadar şahsen bende büyük bir coşku uyandırmasa da romanın evlilik ve bireysel kimlik üzerine düşüncelerini hala oldukça güçlü buluyorum.
ÖZETLENMİŞ İNCELEME
Puan vermedi·128 syf.·
2026 15. kitabı
ÖZETLENMİŞ İNCELEME
Vitruvius’un Gölgesinde Kalan Kadın: Ralph Fox’un “Roman ve Halk”ında Eril Evrensellik ve Edebiyatta Kadının Yokluğu
Özet
Ralph Fox’un “Roman ve Halk” (1937) eseri, Marksist edebiyat eleştirisi içinde, kapitalist yabancılaşmaya karşı “Bütünlüklü İnsan” (The Whole Man) idealini öne çıkaran temel bir metindir. Ancak, Fox’un bu ideali inşa ederken temel referansı olan Rönesans hümanizmi ve onun simgesi “Vitruvius Adamı”, görünüşte evrensel, özünde ise derin bir şekilde eril (masculine) bir özne tasarımıdır. Bu makale, Fox’un “epik kahraman” ve “Bütünlüklü İnsan” arayışını, Vitruviusçu bir erkeklik kurgusu olarak feminist bir perspektiften eleştirmeyi amaçlamaktadır. Argümanımız, Fox’un evrensel olduğunu varsaydığı “İnsan” kategorisinin, aslında Batılı, erkek ve burjuva bir özneyi merkeze alarak, kadını bu evrensellik anlatısının dışına ittiği veya onu ikincil, tamamlayıcı bir konuma hapsettiği üzerine kuruludur. Makale, öncelikle Vitruvius Adamı imgesinin tarihsel ve cinsiyetçi doğasını ortaya koyacak; ardından Fox’un bu imgeyi edebiyat teorisine nasıl aktardığını ve bunun “kahraman”, “yaratıcı deha” ve “tarihin öznesi” gibi kavramları nasıl eril bir şekilde kodladığını analiz edecektir. Son olarak, bu eril evrensellik iddiasının, edebiyat tarihi ve eleştirisinde kadın yazarların, karakterlerin ve deneyimlerinin sistematik olarak “yok sayılması”, marjinalleştirilmesi veya çarpıtılarak temsil edilmesiyle nasıl doğrudan bir ilişkisi olduğu, Virginia Woolf, Simone de Beauvoir ve Elaine Showalter gibi feminist teorisyenlerin çalışmalarına atıfla gösterilecektir. Fox’un kapitalizm eleştirisi değerli olmakla birlikte, önerdiği estetik ideal, ataerkil tahayyüllerle iç içe geçmiş olduğu için, kadının edebi ve tarihsel varlığına dair kapsayıcı ve
Reklam
Ölümcül Leydilerin Gölgesinde: Toplumsal Normlar ve Psikopatın Doğusu
Seri katil dediğimizde zihnimizde beliren siluet, tarih boyunca erkek figürüyle mühürlenmiştir. Ancak Peter Vronsky’nin Kadın Seri Katiller adlı eseri, bu kolektif körlüğümüzü sarsarak bizi çok daha karanlık ve karmaşık bir gerçekle yüzleştiriyor. Kitap, yalnızca "kadınlar neden öldürür?" sorusuna yanıt aramıyor; aynı zamanda suçun, toplumsal cinsiyet rolleriyle nasıl kamufle edildiğini ve kurbanın nasıl cellada dönüştüğünü bir neşter gibi açıyor.
Kitabın en sarsıcı önermesi belki de şu: "Her seri katil kendi tarihindeki ilk kurbandır." Vronsky, cinayet eylemini bir vakum içinde gerçekleşen bir delilik değil, çocukluğun acımasız havuzunda birikmiş travmaların, sosyopatik bir kopuşla dışa vurumu olarak tanımlıyor. Burada suç psikolojisi adına kritik bir eşik aşılıyor: Kötülüğü bir "istisna" olmaktan çıkarıp "norm" olarak konumlandırmak.
Vronsky’nin altını çizdiği üzere, kadın seri katilleri "arsenik kullanan, dantelli giysiler içindeki ölümcül leydiler" olarak romantize etmeye meyilliyiz. Toplumun kadına biçtiği; besleme, bakım verme ve yönetme sorumlulukları, onların işlediği cinayetlerde bir tür "görünmezlik pelerini" işlevi görüyor. Ancak bu kitap, o pelerini yırtıp altındaki şiddeti tüm çıplaklığıyla sergiliyor. Psikopatın zihnini, duyguların ampute edildiği ve geri gelmeyecek şekilde yeniden yapılandırıldığı bir mekanizma olarak tarif etmesi, suçun mekaniğine dair bakış açımı tamamen değiştirdi.
Kitabın en çok düşündüren tarafı ise toplumsal eleştirisi. Yazar, bazı kadınları feminizme iten yasal ve toplumsal yoksunlukların, diğerlerini cinayete sürüklediği gerçeğiyle okuru sarsıyor. Toplumun, "sınırları aşan" kadından, yani hem feministten hem de katilden duyduğu korku,
Küçük Bir Merakın Ardından Getirdiği Büyük Olaylar1000Kitap
Küçük bir soru işareti büyük olayları aralayan anahtar olabilir mi? Ahmet Mithat Efendi'nin Dürdane Hanım isimli eseri Ulviye Hanım'ın komşusu Dürdane Hanım'ın hayatında birisi olup olmadığını araştırmasını ve bu eksende gelişen olayları merkezine almakta.
Olay kurgusunu en başta çok garipsedim çünkü sanki olayın ortasından başlanmış gibiydi. Ama sonradan anladım ki her bölüm bütünün tabiri caizse puzzleın bir parçası gibiydi. Ve bölümlerde ele alınan kişi, diğer kişiler ve olayın geçtiği zaman/yer gibi ilgili bilgiler çok güzel detaylıca sunulmuştu. Bir puzzleı parça parça yapmaya benzettiğim bu kurguyu çok beğendim.
Minik bir parantez; eserin sonunda biraz üzüntü hissettim.
Eseri okurken olayın geçtiği 1880'li yıllar İstanbul'unu o dönemlerde yaşamışım gibi deneyimledim. Özellikle Beyoğlu’nun daha modernist/batıcı bir yer oluşu, bir yandan devam eden saray/yalı terbiyesi, gayrimeşru çocuğa karşı tutum gibi kısımlarda dönemi ve o dönemdeki batılılaşma-gelenekçilik çatışmasını adeta yaşadım. Yazarın betimlemelerini çok başarılı buldum.
Ulviye Hanım'ın kılık değiştirerek bazı yerlerde, bazı davranış/aksiyonlarda bulunması o dönemde de kadınların toplumsal baskı, norm vs maruz kaldığını ve kadınların o dönemde de temel haklarında sorun yaşadıklarını göstermekte. Ulviye Hanım'ın Dürdane Hanım'ın intikamını kendi meselesi bilmesi ise kadın dayanışmasına hoş bir göz kırpma olmuş diyebilirim.
Bununla birlikte bir aşık çift ve meraklı komşu başlangıçlı bir kurmacanın bu denli detaylı, sürükleyici bir noktaya evrileceğini tahmin etmezdim. Bu konuda da yazarı takdir ettim. Mesela Acem Ali'nin Ulviye Hanım olduğunu bir noktaya kadar yazar çok güzel gizlemişti. Eser sürükleyici olmakla birlikte bu sürükleyiciliği çok güzel muhafaza etmekte.
Romandaki karakter sayısı
Çirkinlik, her şeyden önce araladığı yeni bir bilinç kapısıyla dikkat çekiyor. “Çirkin kimdir, nasıl ortaya çıkar?” ve “Güzel ile çirkin arasındaki zıtlık nasıl kurulur?” soruları etrafında ilerleyen Moshtari Hilal, metne kendi bedeninden ve kişisel deneyimlerinden beslenen bir anlatı ekleyerek konuyu soyut bir tartışma olmaktan çıkarıyor.
Kitap, bedeni merkeze alarak son yüzyılın dönüşümlerine, kültürel yönelimlere ve mutsuzluğun kaynağını bedende arayan modern bakışa ışık tutuyor. “Önceki halinden kurtulma” fikri, plastik cerrahinin doğuşu ve “güzel yüz ekonomisi” gibi kavramlar üzerinden bedenin yeniden üretilebilir bir nesneye dönüşmesini tartışıyor. Teknolojik imkanların artmasıyla birlikte insanın da adeta yeniden programlanabilir bir “tasarım nesnesi” haline gelmesi vurgulanıyor.
Beş bölümden oluşan kitapta benim için en doyurucu kısım ikinci bölüm oldu. Kendi burnunu sevmeyen biri olarak, burun algısına dair söyledikleri çarpıcıydı. Egemen zihniyetin artık yüz hatlarımızı bile değiştirilebilir ve kontrol edilebilir bir alan olarak sunması, “güzellik” kavramını bir özgürlük vaadi gibi gösterirken aslında yeni bir norm dayatmasına dönüşmesini görünür kılıyor.
Öte yandan çirkinlik, yalnızca estetik bir karşıtlık değil; görünür olma hakkının kimlere verilip kimlerden esirgendiğini tartışan politik bir kavram olarak da ele alınıyor. Mutlaka okuyunuz...
İmkansızın Şarkısı'na Alternatif Bir Bakış
İlk Haruki Murakami kitabımdı. Başka bir kitabıyla başlamayı isterdim. Olayları betimleyip anlatışı inanılmaz akıcı. Çavdar Tarlasında Çocuklar'ın havasını taşıyor ki kitapta da buna birçok atıf var; konuşmasının Holden'a benzetilmesi, atlıkarınca imgesi, toplumsal norm ve akran eleştirileri, erkek yurdunda kalma ve toplumdan dışlanan oda arkadaşları gibi. Murakami de bu kitabı Japoncaya ilk çeviren kişi olmuş zaten. 68 kuşağının ve Beat kültürünün Uzak Doğu'ya yansıyışını görsek de benim yorumuma göre o zaman ve konumda yeterince sindirilememiş bir kültür ya da benim beklentim aksi yöndeydi. Oldukça şeffaf olan ve iki boyuta indirilmiş karakterleri bir arada barındırırken olayların gidişatındaki anlamsızlıklar eninde sonunda psikolojik çözümlemelerle mantıklı bir zemine oturtuluyor. Ta ki kitabın sonuna kadar. Kitabın sonu olsun bitsin, hadi bir şekilde bağlayalım aceleciliğiyle yazılmış gibi hissettirdi.
Reiko karakterine gelecek olursak, bu karakterden başından beri şüpheliyim. Anlattığı mitomani kız hikayesi, Naoko'nun ölümünden sonra sadece ona giysileri için bir not bırakışı vs. Sonuç olarak rehabilitasyon merkezinde tedavi olmayı amaçlayan bir kadın ve son zamanlarda Watanabe ile sadece o mektuplaşıyor. Anlattığı o mitomani kız kendisi olabilir veya olayları çarpıtıp istediği yönde manipüle edebilir gibi bir his uyandırdı içimde. Yazarın böyle bir şüphe uyandırma amacı veya olayları açık uçlu bırakma amacı var mıydı bilemiyorum ama durumları soru sormaya imkan vermeden hızlı bir şekilde açıklığa kavuşturması bana böyle hissettirdi. Sizin yorumunuz nedir?
Reklam
Reklam