"İnsanlık özgürlüğe kavuştuğunda gerçekten özgür mü olur, yoksa yeni efendiler mi yaratır?"
Dune Sapkınları, Frank Herbert'in altı kitaplık destanının belki de en az konuşulan ama en önemli halkalarından biri. Tanrı İmparator Leto Atreides'in ölümünün ardından geçen yaklaşık bin beş yüz yıl boyunca insanlık, onun tasarladığı Altın Yol'un etkileri altında yaşamaya devam etmiştir. Ancak artık eski düzen sona ermiş, insanlık evrenin bilinmeyen bölgelerine doğru büyük bir göç gerçekleştirmiştir. Tarihe "Dağılım" olarak geçen bu olay, Dune evrenini geri dönülmez biçimde değiştirmiştir.
Kitap, işte bu değişimin sonuçlarını anlatıyor.
Dağılım'a katılan milyarlarca insanın torunları geri dönmeye başlamıştır. Ancak geri dönenler, ayrıldıkları insanlar değildir. Yeni kültürler, yeni teknolojiler, yeni düşünce biçimleri ve en önemlisi yeni güç odakları ortaya çıkmıştır. Bene Gesserit Kardeşliği, binlerce yıldır olduğu gibi olayları perde arkasından yönlendirmeye çalışsa da bu kez karşısında alışık olmadığı bir rakip vardır: Onurlu Analar.
Onurlu Analar'ın sahneye çıkışıyla birlikte kitapta hissedilen tehdit duygusu giderek büyüyor. Frank Herbert onları yalnızca yeni bir düşman olarak tanıtmıyor; aynı zamanda Dağılım'ın insanlığı nasıl değiştirdiğinin bir yansıması olarak sunuyor. Onların yöntemleri, güç anlayışları ve evrene bakış açıları Bene Gesserit'in temsil ettiği her şeyle çatışıyor. Bu nedenle kitap boyunca yalnızca iki örgütün mücadelesini değil, iki farklı insanlık anlayışının savaşını okuyoruz.
Romanın merkezindeki en önemli karakterlerden biri Sheeana. Genç yaşına rağmen kumsolucanlarını kontrol edebilme yeteneğine sahip olması onu yalnızca Arrakis için değil, tüm insanlık için önemli bir figür haline getiriyor. Leto Atreides'ten sonra kumsolucanları ve baharatın
Beklentilerin Hayatını Şekillendiriyor. Peki Farkında Mısın?”İnsan ve Duygular
Beklentilerin Hayatını Şekillendiriyor. Peki Farkında Mısın?
Beklenti Etkisi – David Robson
Kitabın temel iddiası şu:
Beklentilerimiz sadece düşüncelerimizi değil, bedenimizi, davranışlarımızı ve hatta biyolojimizi de etkiliyor.
“Beklenti Etkisi”, aslında tek bir şeyi farklı açılardan tekrar tekrar gösteriyor:
Zihin, dünyayı sadece yorumlamaz; onu deneyimleme biçimini de şekillendirir.
David Robson bunu bilimsel araştırmalarla anlatıyor. Placebo ve nocebo etkileri, stresin bedeni etkilemesi, öğrenme ve performansın beklentilerle değişmesi…
Yani zihnin “bu böyle olacak” demesi, sadece bir düşünce değil; bedensel ve duygusal bir yönlendirme gücü.
Günlük hayata uygulanabilir örnekleri stres algısı, spor performansı, öğrenme ve yaşlanma algısı üzerinden paylaşıyor. İnsanı pasif bir kurban olarak değil, algısıyla deneyimini etkileyen bir sistem olarak düşünmeye davet ediyor.
Aslında artık çoğumuzun kabul ettiği bir gerçeği farklı araştırmalarla tekrar tekrar hatırlatıyor:
Dünya sadece başına gelenler değil; onları nasıl anlamlandırdığın da deneyimin bir parçası.
Beklentilerin hayatını etkiler.
Farkında yaşa.
Ne beklediğini atlama.
Çünkü sürekli kötüye gideceğini bekliyorsan, zihnin de bedenin de o ihtimale göre hazırlanmaya başlar.
Sürekli iyiye gideceğini bekliyorsan, bu kez başka olasılıkları görmeye açılırsın.
Belki de soru şudur:
Hayatından ne bekliyorsun?
Çünkü çoğu zaman fark etmeden, beklediğimiz dünyanın içinde yaşamaya başlıyoruz.
Biliyorsun ama böyle yaşıyor musun?
İşte bence asıl soru bu.
Ben açıkçası araştırma sonuçları okumayı çok seven biri değilim. Aklıma ve deneyimime yatan şeylerde ikna olmak için araştırmalara ihtiyaç duymuyorum. Aklıma yatmıyorsa da binlerce araştırma sonucu beni kolay kolay etkilemiyor.
Bu yüzden kitapla ilişkim biraz şöyle
Reklam
Tutunamayanlar’ı ikinci kez bitirdim. İlk okuyuşumun üzerinden yıllar geçti. O zamanlar yirmili yaşlarımın başındaydım. Şimdi ise otuz yaşıma yaklaşırken tekrar okudum. Ve dürüst olmak gerekirse aynı kitabı okumadım. Çünkü kitabın kendisi aynı kalsa da onu okuyan kişi aynı değildi.
İlk okuduğumda zorlanmıştım. Karmaşık gelmişti. Uzun cümleler, bitmek bilmeyen düşünceler, kimin konuştuğu belli olmayan bölümler… Daha çok kitabın yapısıyla uğraşmıştım. Bu kez yapıya değil insanlara takıldım. Daha doğrusu Selim’e.
Selim Işık hakkında ne hissettiğimi hâlâ tam olarak açıklayamıyorum. Çünkü bir noktada onu anladım, bir noktada ona kızdım. Bazen ona sarılmak istedim, bazen de omuzlarından tutup sarsmak. Ağzının üstüne bir tane çarpıp ne yapıyorsun sen diye bağırmak. Bazı bölümlerde onun acısını hissettim, bazı bölümlerde kendine ve çevresindekilere yaptığı haksızlıklara öfkelendim. Kabul ediyorum birazcık toksik bir karakter selim.
Ama onu bu kadar gerçek yapan şey de bu bence. Çünkü Selim sadece anlaşılmamış bir insan değil. Aynı zamanda anlaşılmayı zorlaştıran biri. Sadece toplumun dışına itilmiş biri değil; bazen kendi kendini de dışarıda bırakan biri. İnsanları eleştiriyor ama kendisine de hiç merhamet göstermiyor. Kendine karşı öylesine acımasız ki bir süre sonra insan onun bu haline üzülmekle kızmak arasında gidip geliyor. Üzülsem mi kızsam mı şaşırdım.
Kitap boyunca birçok kez Haklısın Selim dedim.Bir o kadar da Ama bunu kendine sen yapıyorsun. Hakediyorsun dedim.
Belki de bu yüzden sadece Selim’i sevdim demek doğru olmaz. Onu sevmek bir yana daha çok hissettim. Sanki gerçek hayatımda var olan bir tanıdığım bir arkadaşım gibiydi. O yüzden Selim’i kaybetmenin hüznü bu kadar ağır çöktü üstüme..
Romanın merkezinde Selim var gibi görünse de aslında benim için kitabın asıl
Bir kahramanın yükselişini anlatmak kolaydır.
Peki ya bir kahramanın binlerce yıl sonra bir tanrıya dönüşmesini?
Dune Tanrı İmparatoru, Frank Herbert'in yalnızca bir bilimkurgu romanı değil, güç, özgürlük ve insanlığın geleceği üzerine yazdığı devasa bir düşünce deneyidir.
Paul Atreides'in oğlu II. Leto, insanlığı yaklaşan yok oluştan kurtarmak için bedenini ve insanlığını feda ederek yarı insan yarı kumsolucanı bir varlığa dönüşür. Aradan geçen 3500 yıl boyunca galaksiyi mutlak bir otoriteyle yönetir. Onun amacı hükmetmek değil, insanlığı gelecekteki felaketlerden koruyacak olan Altın Yol'u tamamlamaktır.
Ancak Herbert burada çok rahatsız edici bir soru sorar:
İnsanlığı kurtarmak için ne kadar özgürlük feda edilebilir?
Leto'nun kurduğu düzen sayesinde savaşlar sona ermiş, insanlık istikrara kavuşmuştur. Fakat bu huzurun bedeli ağırdır. İnsanlar düşünmeyi bırakmış, güvenlik uğruna özgürlüklerinden vazgeçmiş ve tek bir iradenin gölgesinde yaşamaya başlamıştır.
Roman ilerledikçe Duncan Idaho'nun yeni bir goleme olarak dönüşü, Siona'nın isyanı ve Bene Gesserit'in entrikaları hikâyeye yön verirken, asıl savaşın kılıçlarla değil fikirlerle verildiğini görüyoruz.
Bu kitapta büyük savaş sahnelerinden çok daha etkileyici olan şey; gücün insanı nasıl değiştirdiğini, dinin nasıl bir kontrol aracına dönüşebildiğini ve geleceği görmenin aslında bir lanet olabileceğini anlatmasıdır.
Dune Tanrı İmparatoru, serinin en aksiyonsuz ama belki de en cesur kitabı.
Bitirdiğinizde aklınızda karakterlerden çok şu soru kalıyor:
*"İnsanlık özgürlüğünü koruyarak mı hayatta kalabilir, yoksa hayatta kalabilmek için özgürlüğünden vazgeçmek zorunda mıdır?"*
Bazı kitaplar okunur ve unutulur.
Bazıları ise zihninizde yaşamaya devam eder.
Dune Tanrı İmparatoru tam
Bazı savaşlar ordularla kazanılır.
Bazıları ise insanın kendi içinde verdiği mücadeleyle.
Dune Çocukları, Frank Herbert'in yalnızca Dune evrenini büyüttüğü değil, aynı zamanda onu çok daha karanlık ve derin bir noktaya taşıdığı roman. Dune Mesihi'nin ardından Arrakis'te dengeler yeniden değişirken, bu kez hikâyenin merkezinde Paul Atreides'in çocukları Leto II ve Ganimet yer alıyor.
Muad'Dib'in ölümünün üzerinden yıllar geçmiş olsa da onun gölgesi hâlâ tüm evrenin üzerinde dolaşıyor. İmparatorluk entrikalarla sarsılırken, Bene Gesserit, Corrino Hanedanı ve çeşitli güç odakları Atreides soyunu kontrol etmeye çalışıyor. Ancak hiç kimse Leto ile Ganimetin'nın taşıdığı mirasın büyüklüğünü tam olarak kavrayamıyor.
Çünkü onlar yalnızca Paul'un çocukları değil.
Onlar insanlığın geleceği.
Roman ilerledikçe Frank Herbert bizi bir kez daha kader, özgür irade ve güç kavramlarıyla yüzleştiriyor. Leto'nun gördüğü gelecek, yalnızca kendi yaşamını değil, tüm insanlığın kaderini değiştirecek kadar büyük bir fedakârlık gerektiriyor.
İşte kitabın en çarpıcı yanı burada ortaya çıkıyor.
Bir insan, milyarlarca insanın geleceği için kendi insanlığından vazgeçebilir mi?
Dune Çocukları bir geçiş romanı gibi görünse de aslında serinin en önemli dönüm noktalarından biri. Çünkü burada verilen kararlar, Dune evreninin binlerce yıl sonraki kaderini belirliyor.
Frank Herbert bu kitapta aksiyon, entrika ve politik mücadeleyi ustalıkla harmanlarken aynı zamanda unutulmaz bir dönüşüm hikâyesi anlatıyor. Özellikle Leto II'nin yolculuğu, bilimkurgu edebiyatının en cesur ve en trajik karakter gelişimlerinden biri olarak hafızalara kazınıyor.
Kitabı bitirdiğimde geriye yalnızca Arrakis'in kumları değil, şu soru kaldı:
İnsanlığı kurtarmanın bedeli, insan kalabilme hakkını kaybetmekse; o bedeli
Dünyayı Kuran BeyinFelsefe
“Dünyanın yapılandırılması ve kurulması muazzam bir iştir, bunu her gün binlerce kez bilinçdışında yaptığımız için ne yaptığımızın farkında bile olmayız.” (s. 155)
Oliver Sacks kitaplarının beni en çok etkileyen yanı, nörolojik vakaları anlatırken aslında insanın dünyayı nasıl kurduğunu sorgulaması oluyor. Bu kitapta renkleri kaybeden bir ressamın, hafızası zamanın bir noktasında donup kalan bir adamın, sonradan görmeyi öğrenmek zorunda kalan Virgil’in, Tourette sendromlu bir cerrahın ve otistik savantların hikâyeleri yer alıyor. İlk bakışta birbirinden çok farklı görünen bu vakalar, sonunda aynı noktada birleşiyor. Beyin dünyayı algılarken belirli ölçüde onu yeniden kurar.
Bu fikir özellikle Jonathan I. vakasında belirginleşiyor. Renkleri kaybeden ressamın hikâyesinde Sacks, algının ne olduğu sorusunu da düşündürüyor. Bu bölümleri okurken sık sık 
Steven Pinker çağrışımları uyandı. Pinker dilin ve zihnin dünyayı doğrudan almadığını, onu kategoriler aracılığıyla işlediğini söyler. 
Johann Wolfgang Von Goethe ise renklerin yalnızca fiziksel bir olgu olmayıp deneyimin ürünü olduğunu düşünür. Sacks ise küçük bir beyin hasarının bütün gerçeklik deneyimini değiştirebildiğini gösterir. Üçü de farklı yerlerden aynı soruyu soruyor aslında:
Gerçeklik nerede kurulur?
“Rengi yapan şey, bizzat beyindi.” (s. 45)
Bu cümle kitabın felsefi merkezlerinden biridir. Jonathan I. başlangıçta renkleri hatırlayabiliyor, onlar hakkında konuşabiliyordu fakat zamanla yalnızca renk görme yetisini değil renklerle ilgili zihinsel dünyasını da kaybetti. Renk, duyusal bir eksiklik olmaktan çıkıp hafızadan silinen bir deneyime dönüştü.
Bu fikir beni özellikle etkiledi. Çünkü burada kaybolan şey bir duyudan ziyade o duyunun etrafında kurulmuş anlam dünyası gibi görünüyor. Hatta gördüğü renk gri bile değildir, kullandığımız
Oliver Sacks kitaplarının beni en çok etkileyen yanı, nörolojik vakaları anlatırken aslında insanın dünyayı nasıl kurduğunu sorgulaması oluyor. Bu kitapta renkleri kaybeden bir ressamın, hafızası zamanın bir noktasında donup kalan bir adamın, sonradan görmeyi öğrenmek zorunda kalan Virgil’in, Tourette sendromlu bir cerrahın ve otistik savantların hikâyeleri yer alıyor. İlk bakışta birbirinden çok farklı görünen bu vakalar, sonunda aynı noktada birleşiyor. Beyin dünyayı algılarken belirli ölçüde onu yeniden kurar.
Bu fikir özellikle Jonathan I. vakasında belirginleşiyor. Renkleri kaybeden ressamın hikâyesinde Sacks, algının ne olduğu sorusunu da düşündürüyor. Bu bölümleri okurken sık sık Steven Pinker çağrışımları uyandı. Pinker dilin ve zihnin dünyayı doğrudan almadığını, onu kategoriler aracılığıyla işlediğini söyler. Johann Wolfgang Von Goethe ise renklerin yalnızca fiziksel bir olgu olmayıp deneyimin ürünü olduğunu düşünür. Sacks ise küçük bir beyin hasarının bütün gerçeklik deneyimini değiştirebildiğini gösterir. Üçü de farklı yerlerden aynı soruyu soruyor aslında:
Gerçeklik nerede kurulur?
“Rengi yapan şey, bizzat beyindi.” (s. 45)
Bu cümle kitabın felsefi merkezlerinden biridir. Jonathan I. başlangıçta renkleri hatırlayabiliyor, onlar hakkında konuşabiliyordu fakat zamanla yalnızca renk görme yetisini değil renklerle ilgili zihinsel dünyasını da kaybetti. Renk, duyusal bir eksiklik olmaktan çıkıp hafızadan silinen bir deneyime dönüştü.
Bu fikir beni özellikle etkiledi. Çünkü burada kaybolan şey bir duyudan ziyade o duyunun etrafında kurulmuş anlam dünyası gibi görünüyor. Hatta gördüğü renk gri bile değildir, kullandığımızReklam
Reklam