İvan İliç, Tolstoy, Demolition
İvan İliç obrazını 58 yaşı olanda yaradıb və düşünürəm ki, kitabda ölən İvan İliç 58 yaşına qədər içində səhv yaşadığı insanı öldürən Tolstoy'dur. Bu yaşlar onun böhran vaxtlarını yaşadığı anlardır və keçmişinə baxdıqda güclü yazıçı, mükəmməl uğurlar görür. Lakin ömrünü istədiyi kimi mi? yoxsa insanların gözündəki uğur çərçivəsinə layiq biri kimi mi? yaşayıb deyə özünə sual verir. Bildiyimiz kimi ömrünün sonuna yaxın o bütün sərvətindən əl çəkərək, yoldaşı olmadan, tək başına, təbiət ilə birgə şəkildə minimalist, sadə bir yaşam sürüb. O velosiped sürməyi qoca yaşlarında öyrənib. Səbəb kimi oğlunun müharibə zamanı ölməsi və onun yenilik axtarması kimi başa düşülür. Bu işə başlamaq üçün gecdir ifadəsinə qarşılıq Tolstoyun velosiped misalının verilməsidə buradan gəlir.Bundan əlavə dini baxışları dəyişdiyindən ,kilsədəki vəzifəsindən atılıb. Ölüm səbəbi sadə şəkildə ciyərinə su yığılması və qatar stansiyasında gözləyərək can verməsi kimi bilinir. Məzarı isə digər dahilər kimi şanlı deyildə Polyana'da meşənin içərisində sadə, əlavə nəsə olmadan yerləşdirilib. Bu kitabı oxuyanda bu kitabdakı mövzu ilə paralel "Demolition" filminin səhnələri gözümdə canlanırdı. Çünki oradada həyatını istədiyi kimi yaşamamış, cızılmış yol, axan suyun yolu ilə gedən bir gənc vardı və onun yoldaşı ölən zaman buna heç bir reaksiya verə bilməməsi də həmən yaşam stilindən qaynaqlanır. Öz hissləri ilə hərəkət edib,yaşamadığına görə hissizləşmiş və npc kimi bir davranışa malik təəssürat yaradırdı.
Jung dinin insan psixikasındakı rolu, dini simvolların və arxetiplərin şüuraltı ilə əlaqəsi, inancın insanın mənəvi dünyasını formalaşdırması kimi mövzuları izah edir. Jung dini sadəcə teoloji anlayış kimi deyil, insan ruhunun dərin qatlarında yaranan psixoloji proses kimi şərh edir. O, dindəki ritualların, miflərin və simvolların insanın daxili ziddiyyətlərini anlamağa və şəxsiyyətin bütövləşməsinə kömək etdiyini vurğulayır.
Jungun yanaşmasına görə, din insanların həyatında mənanın, ümidin və daxili harmoniyanın formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Jungun əsas ideyaları belədir:
Din şüuraltının məhsuludur: Dini simvollar, miflər və rituallar kollektiv şüuraltından yaranır və insanın psixoloji ehtiyaclarını ifadə edir.
Arxetiplər və simvollar: Tanrı obrazı, qəhrəman, qaranlıq–işıq mübarizəsi kimi motivlər insanın daxili mənəvi mübarizələrini əks etdirir.
Dinin psixoterapevtik rolu: İnanc, rituallar və simvolik təcrübələr insanın mənəvi böhran, qorxu, tənhalıq və mənasızlıq hissi ilə mübarizəsinə kömək edir.
Fərdiləşmə prosesi: Din insanın öz “kölgə tərəfini” tanımasına, daxili bütövlüyə və mənəvi yetkinliyə çatmasına vasitə ola bilər.
Elm və din qarşıdurma deyil: Jung hesab edir ki, din psixoloji, elm isə rasional səviyyədə fəaliyyət göstərir — onlar bir-birini inkar etmədən yanaşı mövcud ola bilər.
Mistik təcrübə psixoloji reallıqdır: Dini vizyonlar və mistik halları xəstəlik kimi deyil, dərin psixi proseslərin ifadəsi kimi izah edir.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Genç Wertherin Acıları, Johann Wolfgang von Goethe tərəfindən qələmə alınmış, romantizm cərəyanının əsasını təşkil edən mühüm əsərlərdən biridir. Roman fərdin daxili dünyasını, emosional həssaslığını və cəmiyyətlə olan ziddiyyətini dərin psixoloji çalarlarla təqdim edir. Kitab yayımlandıqdan sonra Avropada “Werther effekti” deyilən fenomen yaranmışdır.
Əsərin mərkəzində Wertherin qarşılıqsız sevgisi dayanır. Lotteyə olan hissləri onun üçün həyatın mənasına çevrilsə də, bu sevgi reallıqla uzlaşmır. Bu ziddiyyət nəticəsində Werther daxili böhran yaşayır və getdikcə reallıqdan uzaqlaşır. Onun faciəsi yalnız sevgidən doğmur, həm də həyatın mənasını tapa bilməməsindən və cəmiyyətə uyğunlaşa bilməməsindən qaynaqlanır.
Romanın əsas ideyası hisslərin ifrat dərəcədə ucaldılmasının təhlükəsini göstərməkdir. Werther öz emosiyalarını idarə edə bilmədiyi üçün onları həyatının mərkəzinə çevirir və nəticədə bu, onun məhvinə gətirib çıxarır. Bu baxımdan əsər həm romantik düşüncənin zirvəsini, həm də onun təhlükəli tərəflərini əks etdirir.
Əsas mövzular və ideyalar:
1. Qarşılıqsız sevgi və emosional ifratlıq
Wertherin sevgisi saf və dərin olsa da, o, reallığı qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Bu, romantizmin əsas xüsusiyyətlərindən biridir: hisslərin məntiqdən üstün tutulması.
2. Fərd vs cəmiyyət
Werther cəmiyyətin qaydalarına uyğunlaşa bilmir. O, sosial normaları süni və məhdudlaşdırıcı hesab edir. Bu konflikt onu getdikcə təcrid edir.
3. Tənhalıq və daxili böhran
Əsər psixoloji baxımdan çox dərin bir portretdir. Wertherin düşüncələri, dalğalanan emosiyaları və getdikcə artan ümidsizliyi onun daxili dünyasını açıq şəkildə göstərir.
4. Təbiət və insan əlaqəsi
Werther təbiəti çox sevir və öz hisslərini tez-tez təbiətlə əlaqələndirir. Təbiət onun üçün həm sığınacaq, həm də
Genç Werther'in AcılarıJohann Wolfgang Von Goethe · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 2024150,2bin okunma
George Oruell, 1930-cu illərin əvvələrindən ölümünə qədər, Böyük Böhran, İkinci Dünya Müharibəsi və atom bombalarını əhatən edən bir dövr boyunca günün qlobal və yerli hər cür siyasi, ictimai və sosial məsələləri üzrə sayısız əsər qələmə alıb. Oruell xüsusilə dil və həqqiət arasındakı münasibəti təhlil edib və əsərlərində bu mövzuya bir çox dəfə toxunub.
“Faşizmin peyğəmbərlikləri” kitabı Oruellin İkinci Dünya Müharibəsi dövründə yazdığı əsərlərdən biridir. Kitabda faşizm, Hitler, milliyətçilik kimi İkinci Dünya Müharibəsi-in qaçınılmaz mövzularına toxunulur, bütün bunların səbəbi göstərilməyə çalışılır. Əsər həmin dövrün həqiqətlərinə daha yaxından baxmaq üçün mükəmməl nümunədir.
Qaraqan 
Evakuasiya
“Evakuasiya” romanı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında diqqət çəkən əsərlərdən biridir. Əsərdə böhran və təhlükə vəziyyətində insanların psixoloji vəziyyəti və davranışları təsvir olunur.
Romanın əsas ideyası ondan ibarətdir ki, “evakuasiya” yalnız fiziki köç deyil, həm də insanın daxili dünyasında baş verən dəyişikliklərin simvoludur. Müəllif insanın qorxuları, ümidləri və həyatda qalmaq instinktini göstərir.
"Yeraltı adamı" X ekzistensial böhran keçirir. Həyatda çaş-baş qalıb, nə istədiyini bilmir. Çox, çox kompleksli, hərdəmxəyal, sərsəm, cəsarətsiz, qorxaq, yeri gəldikcə qəddar, ətrafına nifrət qusan, kasıblığından utanan, aşırı sentimental, daim peşman biridir. Bütün bunlarla bərabər o ağlaya bilir, özü haqqında etiraflar edə bilir, içində mərhəmət hələ də sönməyib. Beynindəki xaotik düşüncələr və zehnində yaratdığı cəhənnəm isə limitsiz görünür, sərhədi yoxdur, daimidir. "Əgər bu obraz mən olsaydım, öz başıma bir güllə çaxardım" cümləsini asanlıqla deyə bilərik. Amma Dostoyevski obrazı qəsdən "öldürmür", onu həyat adlı cəhənnəmlə cəzalandırır. Mənə elə gəlir ki, ədəbiyyat dünyasında intihar edən obrazlara qarşı bir cavabdır "yeraltı adamı". Ona görə ki, var olduğumuz zamanda bütün duyğu və düşüncələrimiz gerçəklik meyarı qazana bilər. Yoxuqsa, hər şey də yox olur. Və bu cür zalım həyatı yaşamaq da, bir növ, cəsarət istəyir. Buradan belə bir sual da çıxara bilərik: əzablara dözməyərək intihar edənlər daha cəsarətlidir, yoxsa bu əzabları çəkərək yaşayanlar?
Əsəri oxuduqca insanın qaşları çatılır. Qəhrəmanın daxili monoloqu insanda qarışıq hisslər - təəssüf, üzüntü, hiddət, qəzəb, həyəcan, tərəddüd doğurur.
Dostoyevski oxuyanlar üslubuna, onsuz da, bələddir; obrazlarının ən qaranlıq tərəflərinin, insanların qarşılamaqdan qorxduğu gerçək sifətlərin axtarışını aparır.
Narahat ruha sahib qəhrəmanın insanlarla münasibətinin qarma-qarışıq olması əsərdəki gərginliyi iki qata çıxarır. Uşaqlıq, yeniyetməlik, gənclik çağlarında aldığı psixoloji, mənəvi travmalar qəhrəmanı daha qəddar edir və bizim əlimizdə onu qınamaq, mühakimə etmək üçün səbəb qalmır. Ya da heç, bəlkə də, ona travma da yaşadan olmamışdı, qəhrəman özü bütün bunları daxili dünyasında yaratmış, bütün
