umut kalkan
@catavedas
panta rhei / gnothi seauton
Reklam
ibn rüşd bu eserinde varlıklar üzerine tefekkür etmenin ve bu tefekkürden de sonuçlar çıkarmanın, allah tarafından insanlara farz kılındığını iddia ediyor ve bu iddiasını da haşr, 59/2; a’râf, 7/176. âyetleriyle delillendiriyor. haşr, 59/2’de geçen “fea'tebiru/itibar” kelimesine “kıyas ve istidlal” anlamı yükleyerek bu sonuca ulaşmıştır. gerçekten de âyetin son cümlesinde allah, basiret sahiplerine seslenmiştir. basiret ise olayları akla uygun bir şekilde değerlendirip bu değerlendirmeye göre hareket edebilme yeteneğidir. bu sebeple “fea’tebiru” kelimesini gelenek hâline getirilmiş şekliyle “ibret alın” şeklinde değil, “aklınızı kullanıp da düşünün” biçiminde anlamak daha doğru diye düşünüyorum ve ibn rüşd’ün söz konusu âyeti harika bir şekilde tefsir ettiğine inanıyorum. kaldı ki a’râf, 7/176 âyeti de bu tefsiri destekler niteliktedir. zirâ allah, ilgili âyette doğrudan “yetefekkurune” diye seslenmiştir ki bu da düpedüz “düşünün, aklınızı kullanın” anlamlarına gelmektedir.
ibn rüşd’ün düşünmekle, akıl kullanmakla ilgili bir yığın âyeti örnek göstermesi boşuna değil. islâm’ın ilk dönemlerinden son dönemlerine kadar katıksız bir cehaletin tüm zihinlerde hegemonya kurma tehlikesi sürekli var olmuş, hattâ uzunca bir dönem bu, tehlikeden de öte bir hâl almıştır. mesela aklı sonuna kadar dışlamayı kendisine misyon edinmiş birçok ekol, düşünce islâm coğrafyasını güdümüne almıştır. örneğin hadisçilerden bir grup akla o kadar düşmanlık beslemiştir ki âyetlerin ve hadislerin sadece zahirî/görünen anlamlarına bakmak gerektiğini, bu âyetlerin ve hadislerin ne demek istediğini anlamaya çalışmamak gerektiğini iddia etmişler ve böylece allah’ın gerçekten elinin, baldırının, yüzünün olduğu sonucuna vararak apaçık bir şekilde allah’ı cisimleştirmişlerdir. hâlbuki âyetlerde ifade
bu kitapta, bir balo tasviri ve bu tasvirden toplumun geneline dair bir tespit yapılır ki efsanedir. şöyle izah edeyim: cesar birotteau, paris’te yaşayan bir parfüm taciridir. hükümet tarafından legion d’honneur nişanına layık görülür. burjuvamız, söz konusu nişanı aldığı için bir balo tertiplemeye karar verir. baloya birçok kesimden insan çağırır: aristokrasiden, yönetici sınıfından, tüccarlardan... davet edilen herkes gelir, yemekler yenilir, kahveler içilir ve sonra dansa geçilir. özellikle fransız ve rus edebiyatındaki eserlerin hemen hepsinde muhakkak bir balo sahnesi vardır ve yazarlar tarafından bu balolar titizlikle tasvir edilir. zira, baloya katılan insanlar benliklerini örten maskelerini nefes alamayacak bir şekle gelene kadar takarlar. bir başka ifadeyle, baloya katılan insanların hiçbirisi samimi değildir; erkekler kendilerini iş yapabilmek için pazarlarlar, kadınlar ise rakibelerinin kuyusunu kazmaya çalışırlar. bu sebepledir ki toplumun yozlaşmışlığını anlatabilmek için balolar bulunmaz nimettir. charles dickens ise baloları insanlar arasındaki gelir adaletsizliğini vurgulamak için kullanır. her neyse, balolar üzerine ayrı bir yazı yazmak gerekir. biz konumuza dönelim.
bu baloya aristokrasiden üç tane kadın katılır. geri kalanların hepsi ise burjuva sınıfına mensup tüccar eşleri ve çocuklarıdır. bu üç kadın, hafifliğe temayül etmez, kendilerini dansa kaldıran her erkeğe koşa koşa gitmez, kendilerine ilgi gösterilmesine tenezzül dahi etmezler. kaprislerinde dahi bir soyluluk ve ağırbaşlılık vardır. ama burjuva kadınları öyle değildir. hayatlarının yegane amacı, sahip oldukları zenginliklerle diğer kadınları ezmeye çalışmaktır. hayatta sahip oldukları her şeyi, diğer kadınları mağlup etmek için kullanırlar. kocaları ve çocukları da buna dahildir.
Parfümcü Cesar Birotteau'nun Yükselişi ve DüşüşüHonore de Balzac · Everest Yayınları · 2017120 okunma