umut kalkan
@catavedas
panta rhei / gnothi seauton
çok estetik bir şekilde sonlu töz diye bir şeyin olamayacağını ispatlıyor:
i- bir töz sonlu ise ya kendisini sınırlar ya da başka bir töz tarafından sınırlanır. kendini sınırlayamaz, çünkü bu durumda sonsuz olan doğasını değiştirmesi gerekir. başka bir töz tarafından sınırlanırsa bu durumda, bu töz de ya kendini sınırlamıştır ya da başka bir töz tarafından sınırlanmıştır. yukarıdaki nedenle ilki olamaz. ikinci olasılık kalıyor geriye ki bu tanrı’dır. tanrı bahsettiğimiz ilk tözü sonlu yapmış olabilir mi? eğer yapmış dersek, ya tanrı tözü sonsuz yapan güçten ya da bu iradeden yoksundur. güçten yoksundur dersek, bu durumda tanrı’nın her şeye gücünün yetmediğini söylemiş oluruz ki bu da tanrılık vasfını ortadan kaldırır. iradeden yoksundur dersek, tanrı iyi değildir demiş oluruz. o hâlde bir tözün sonlu olamayacağı ispatlanmış olur.
ii- başka bir ispat: tanrı sonsuzdur. o’nun içinde “sonlu” bir şey yoktur. bu nedenle sonlu töz o’ndan vücut bulmuş olamaz. tanrı’dan vücut bulmayan bir şey, hiçlik’ten vücut bulmak zorundadır — çünkü tanrı her şeydir. hiçlik’ten bir şeyin vücut bulabilmesi ise muhaldir. o hâlde sonlu töz diye bir şey yoktur.
bu ispattan, tek bir töz olduğu ve bu tözün de sonsuz olduğu sonucu da çıkar. birbirine benzer birden fazla töz olamaz, çünkü böyle bir şey olsaydı bunlar birbirlerini sınırlarlardı. oysa biz, sonlu töz diye bir şeyin olamayacağını söylemiştik. sınırlanmış bir şey ise sonsuz olamaz. dolayısıyla, sonsuz ve yalnızca bir tane tözün olması gerek.
aynı zamanda, şu sonuç da açıkça çıkar: bir töz, başka bir tözü üretemez / oluşturamaz. nedenleri de yukarıda.
“insan ruhunun ölümsüz olduğuna inanmakla yanılıyorsam, mutlu bir şekilde yanılıyorum. beni mutlu eden bu yanılgının, yaşadığım sürece elimden alınmasını istemiyorum. bazı kıymetsiz filozofların[burada kastedilen epikurosçular] düşündüğü gibi, öldükten sonra hiçbir şey hissetmeyeceksem, kendileri de ölümlü olan filozofların bu yanılgımla alay etmesinden çekinmiyorum. gelecekte ölümsüz olmayacaksak bile yine de insanın zamanında ölmesi arzulanabilir bir şeydir, zira doğa, diğer her şeyde olduğu gibi yaşama da bir sınır koymuştur. insan ömründe yaşlılık oyunun son perdesi gibidir, özellikle de doyuma ulaşılmışsa, bezdirmesinden kaçınmamamız gerekir.”
