Cem Aşkaroğlu
@cemaskar
Antalya
24 okur puanı
Nisan 2020 tarihinde katıldı
Kitabın felsefesini ve karamsar tezini özetleyen o kadar çok güçlü cümle var ki... Ama sanırım en sarsıcısı ve kitabın adıyla da doğrudan bağlantılı olanı, "Canavar"ın aslında ne olduğunun ortaya çıktığı o meşhur an:
'Sineklerin Tanrısı' (mızrağa geçirilmiş domuz kafası), Simon'la (çocuklardan biri) konuştuğu o sanrı anında şöyle der:
"Kalkıp da Canavar'ı avlayabileceğini, öldürebileceğini sanman ne komik! ... Biliyordun, değil mi? Ben senin bir parçanım. Sana çok yakınım, çok, çok, çok yakın! Her şeyin bozuk gitmesinin nedeni benim."
Bu alıntı, Golding'in ana tezini mükemmel bir şekilde özetliyor: Canavar, adada dışarıda aradıkları bir şey değil, bizzat çocukların kendi içlerindeki karanlıktır.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Medeniyet Bir Boya mı, Yoksa Derin Bir Kök mü?
Rutger Bregman'ın "İnsanlık: İyimser Bir Tarih" kitabını bitirdiğimde, insan doğasına dair içimde büyük bir umut yeşermişti. Bregman, bize öğretilen o karamsar mitleri, özellikle de "medeniyetin ince bir kabuk olduğu" fikrini yerle bir ediyordu. Bunu kanıtlamak için kullandığı en güçlü örnek ise Sineklerin Tanrısı'nın tam tersinin yaşandığı gerçek bir hayat hikayesiydi. Bregman'ı okuduktan sonra, bu kadar güçlü bir anti-tezin üzerine oturduğu o meşhur eseri, yani William Golding'in Sineklerin Tanrısı'nı merak edip okudum.
Kitaba, "Bregman haklı, insanlar iyidir" önyargısıyla başladığımı itiraf etmeliyim. Ancak Golding'in yarattığı atmosfer, daha ilk sayfalardan itibaren bu iyimserliği sarsmaya ve içinize bir şüphe tohumu ekmeye başlıyor.
Sineklerin Tanrısı, cennet gibi ıssız bir adaya düşen bir grup İngiliz okul çocuğuyla başlar. Yetişkinlerin olmadığı bu dünyada, ilk başta her şey "medeni" bir oyundur. Lider seçmek için bir denizkabuğu (düzen ve demokrasi), kurtarılmak için bir işaret ateşi (umut ve mantık) vardır. Ancak Golding, bu medeniyet dekorunu sayfa sayfa, acımasızca söker atar.
Kitabı bir başyapıt yapan şey, kötülüğün dışarıdan, bir canavar formunda gelmemesidir. Aksine, kötülük bizzat çocukların içinden, en ilkel dürtülerden filizlenir. Kuralları temsil eden Ralph'in liderliği, avlanmanın ve gücün ilkel zevkini sunan Jack'in anarşisi karşısında erir. Mantığı temsil eden Piggy (Domuzcuk) alay konusu olur, denizkabuğu gücünü yitirir ve o "Canavar" korkusu, Jack'in elinde kitleleri kontrol eden bir silaha dönüşür.
Golding'in tezi acımasız ve nettir: Medeniyet, bizi içimizdeki vahşetten koruyan ince bir boyadır. O boya kazındığı anda, altından saf kötülük çıkar. "Sineklerin Tanrısı" (mızrağa geçirilmiş
Medeniyet dediğimiz şeyin yalnızca ince bir kabuk olduğu fikri, Batı kültürünün en büyük mitlerinden biridir. Sineklerin Tanrısı romanı bunun simgesidir. Ama gerçek bir Sineklerin Tanrısı hikayesi yaşandı... ve çocuklar tam tersini yaptı. Kavga etmediler, işbirliği yaptılar. Gerçek hikayede medeniyet bir kabuk değildi. Ateşi aylarca canlı tutmalarını sağlayan şeydi.
Sizce insanlar temelde iyi midir, yoksa kötü mü? Haberleri izlediğimizde, tarihi okuduğumuzda, hatta bazen günlük hayatta bile insanın "kötü" olduğuna, bencil ve çıkarcı olduğuna dair bir kanıya kapılırız. Peki ya bu, bize anlatılan en büyük yalandan ibaretse?
Bu kitap tam da bu köklü inanca meydan okuyan bir kitap. Bir kişisel gelişim veya "polyannacılık" kitabı değil. Tam aksine, son derece iyi araştırılmış, gazetecilik, tarih ve psikolojiyi birleştiren bir tez. Bregman'ın iddiası basit ama devrimci: İnsanlar temelde iyi, nazik ve işbirliğine yatkındır. Kötülük ise, genellikle sistemler ve yanlış inançlar tarafından sonradan yaratılır.
Kitabı "ezber bozan" yapan şey ise, bize insanlığın "kötülüğünü" kanıtlamak için sunulan en meşhur hikayeleri ve deneyleri (mesela Sineklerin Tanrısı romanı, meşhur Stanford Hapishane Deneyi, Milgram deneyi gibi) alıp, bunların aslında gerçeği yansıtmadığını, hatta bazılarının bariz sahtekârlık olduğunu kanıtlarla ortaya koyması. Özellikle Sineklerin Tanrısı'nın tam tersinin yaşandığı gerçek bir olayı anlatması inanılmaz etkileyici.
İnsanlık, medyanın neden sürekli olumsuza odaklandığını, "medeni" görünen sistemlerin bizi nasıl daha güvensiz ve bencil hale getirdiğini sorgulatıyor.
Eğer insan doğasına dair o karamsar bakış açınızı sarsmak ve dünyaya daha gerçekçi ama aynı zamanda çok daha umutlu bir pencereden bakmak istiyorsanız, bu kitabı mutlaka okumalısınız. Bittiğinde, hem kendinize hem de çevrenizdeki insanlara olan bakış açınız değişebilir.
