Klassik Türk ədəbiyyatında iz qoymuş realist yazar Orxan Kamalın Yad Qızı romanını oxuyub bitirdim.
Əsər Nazan adlı sadəlövh bir gənc xanımın acınacaqlı həyat hekayəsindən bəhs olunur. Yazar öz əsərində reallığın ən acı yönlərini, həyatın zəif xislətlilərə qarşı tətbiq etdiyi əzici gücü və mühitin onlar üzərindəki böyük təsirini olduqca aydın şəkildə nümunələndirir. Müəllif öz əsərində vurğulamağa çalışır ki, insan hər cür çətinliklərə və hər növ mühitə düşə bilər, ancaq yaşananların və ətraf-mühitin onun üzərindəki təsirində isə, həmin insanın öz xarakteri böyük rol oynayır. İnsan, ona yönələn zərbələr qarşısında zəiflik göstərdikcə, hər keçən gün bu zərbələrin həcmi də böyümüş olur. Odur ki həyat, qaynanası Həcər tərəfindən ailəsi dağıdılan fağır Nazanı, ağlına belə gətirmədiyi saysız çirkinliklərin içərisinə yuvarlayır. Halbuki Nazan, güclü bir iradə sərgiləyərək həyatını tamam fərqli bir yöndə də inşa edə bilərdi.(((
Nazan xarakteri məni həm üzdü həm çox əsəbləşdirdi. Bir qadın necə key, sadəlöv olar.? öz həyatında heç bir söz haqqı olmayan qadının başına gələn hər şey öz sakitliyi və hər şeyə "hə" deməsinə görə olur. Bir növ qarşısına qoyulan hər şeylə razılaşan Nazan ona biçilən həyatı yaşayır.Taleyi ilə barışır və bütün olanlara alın yazısı kimi baxır.
SPOİLER:
Nazan təhsilsiz, evinə, yoldaşına, oğluna və ən əsası zamanın qayda-qanunlarına, ədalətsiz cəmiyyətin qanunlarına tabe bir insandır.
Vəkil yoldaşı Məzhəri çox sevsə də, qayınanasının qorxusu ucbatından sevgisini göstərməkdən çəkinir. Gün ərzində yalnız qulluqçu kimi ev işlərini Nazan zamanla ərinin özündən uzaqlaşmasına səbəb olur. Məzhər, yoldaşının bu halını görür və klub qadını olan Jaləyə könül verir.
Jalə yüngül əxlaqlı qadın olsa da, Nazanın halına acıyır və onun evdən qovulmasına səbəb olan
Əsərin baş qəhrəmanı, sənət uğruna öz mənliyindən qurban verən Oktaydır. O xalqına çox bağlıdır. Bütün etdikləri xalqının ziyalanması, və onların yalanlarla əhatə olunmuş dünyada biraz da olsun həqiqəti görmələri üçündür. Bu səbəbdən o Elin oğludur, yəni ki, Oktay Eloğlu.
Əsər tək kəlimə ilə möhtəşəm idi. Bir gəncin teatr sənəti uğrunda apardığı mübarizə və cahil kəsimin bütün inadlarına rəğmən hədəfindən dönməməsi. İnsan belə əsərlər oxuyanda, bəzi məqamları günümüz ilə müqayisə edəndə ona gülünc gəlir, məsələn Xanımların səhnədə çıxışına, teatra getməsinə, başıaçıq gəzməsinə icazə verilməməsi kimi şeyler. Amma bir tərəfdən də, vaxtilə belə şeylərin həqiqətən olduğunu bilmək insanı incidir. Çünki bu diyar, neçə dahilərin, sənətkarların və ədiblərin yuvası olmuşdur. Belə bir xalqa ancaq inkişaf və tərəqqi yaraşır. Vaxtilə ədiblərimiz bu uğurda daima mübarizə aparıb, hətta bəziləri bunun uğrunda öz canından keçiblər. Lakin çevrilib günümüzə baxanda, belə cahilliklərin hələ də davam etməsi insanı məyus edir. Amma ki, bəzən də düşünürsən ki, hərkəs özünün layiq olduğu həyatı yaşayır, Ömər Xəyyam demişkən;
Cəlladına aşiq olmuşsa bir millət,
İstər əzan, istər zəng dinlət.
Etiraz etmirsə sürü kimi illət.
Layiqdir ona hər cür zillət...
Bir zamanlar maarifliyə aşiq olan xalq, indi cəlladı olan cəhalətə aşiqdir çox təəssüf ki...
Reklam
Hər qadın öz həyatının Sevilidir.
Düşündüm ki, bu təhlili məhz 8 Mart günü paylaşım. Çünki bu gün Sevil və Gülüş kimi cəsarətli, zəhmətkeş və öz ayaqları üzərində durmağı bacaran qadınlarımızın günüdür.
Tarix boyu qadınlar əzilib, xor görülüb, sanki bir əşya kimi kənara atılıblar. Amma Cəfər Cabbarlı bizə Sevil obrazı ilə sübut etdi ki, bir qadın istəsə, nələri bacarmaz! Gülüş bizə gözlərimizi necə açmağımızı, o qara çadradan (cəhalətdən) çıxıb öz ayaqlarımız üzərində durmağımızı öyrətdisə, Sevil bunun canlı sübutu oldu. O, sadəcə çadrasını deyil, ona vurulan cəhalət zəncirlərini də qırıb atdı.
Bəs Balaş? O, öz kökündən utanan, xarici bər-bəzəyə aldanıb yanındakı əsl xəzinəni görməyən biridir. Balaşın aqibəti hamımıza dərs olmalıdır: öz mənliyini itirən və qadına sadəcə "xidmətçi" kimi baxan kişi, sonunda tənha və aciz qalmağa məhkumdur. Sevil elmlənib yüksələndə, Balaşın onun qarşısında necə kiçildiyini görmək pyesin ən təsirli məqamıdır.
Qadınlarımıza məsləhətim: Heç vaxt kiməsə möhtac olduğunuzu düşünməyin. Sevil kimi çətinliklərdən keçə bilərsiniz, amma unutmayın ki, savad və iradə sizin ən kəskin silahınızdır. Özünüzə inanın, oxuyun və heç bir "Balaşın" sizin işığınızı söndürməyinə icazə verməyin.
Bayramınız mübarək əziz xanımlar!
Kitabın ilk səhifələri yəqin ki, bütün Azərbaycan xalqına tanışdır. Xocalı haqqında yüzlərlə kitab yazılıb, filmlər çəkilib. Demək olar ki, orada yaşayan hər kəs Elnurə kimi vəhşicəsinə işgəncələrə məruz qalıb. Mən Elnurənin yaşadıqlarını yaşamadığım üçün onu əsla yarğılamaq fikrində deyiləm, amma verdiyi qərarlar haqqında bir-iki söz demək istəyirəm.
Mən onun bu uşağı dünyaya gətirməsinə qəti şəkildə qarşı idim. Amma erməni oğlu olduğu üçün yox... Elnurənin yaşadıqlarının bəlkə də on qatını o uşaq yaşayacağı üçün! Məncə, Elnurə bu qərarı verərkən sadəcə özünü və analıq instinktini düşündü. Anlamadı ki, o uşaq-anasının, qardaşının, atasının və ilk eşqi Sadiqin qatili olan bir caninin parçasıdır. Sabah o uşaq böyüyəndə bu həqiqəti öyrənsə, nə dərəcədə sarsılacaqdı? Elnurəyə "məni bu amansız cəmiyyətin, bu nifrətin içinə gətirdiyin üçün sağ ol" deyəcəkdi? Heç inanmıram.
Elnurənin sonrakı qərarları da ürəkaçan deyildi. Gürcüstana gedib özünə yeni bir həyat qurmaq şansı varkən, o nə özünü, nə də övladını düşündü. Bütün həyatını bir caniyə görə məhv etdi,və yenidən başladıqı yerə qayıtdı.Düzdür, Elnurənin hamilə olduğunu bilməzdən əvvəl də dayısının, dayısı oğlanlarının və qonşuların ona qarşı münasibəti insanlığa sığmırdı. Bu insanlardakı bu təfəkkür, bu cəhalət haradan gəlir? Nə ilə qidalanır bu amansızlıq? Vicdan deyilən anlayış həqiqətənmi yox olub? Bu suallar qarşısında sadəcə cavabsız qaldım.
Və əsas toxunmaq istədiyim obraz Fərhaddır. Sevgisini etiraf etməyə belə cəsarəti çatmayan biri... O, əgər bir az cəsarətli olsaydı, o qızılgülləri Elnurənin qapısının ağzına və ya məzarına yox, özünə verərdi. Sahib çıxardı ona və övladına... Bəlkə onda Elnurə hazırda məzarda yox, aramızda olardı.
Kitab Sokratın həyatını və fəlsəfi baxışlarını qısa,
anlaşılan və sistemli şəkildə təqdim edir. Əsas mövzular bunlardır:
Sokratın “özünü tanı” fəlsəfəsi – insanın həqiqətə sual verməklə çatması
Sokrat metodu – sual-cavab yolu ilə düşünməni oyatmaq
Əxlaq və fəzilət – biliklə yaxşılığın əlaqəsi
Cəhalət anlayışı – “Bildiyim tək şey, heç nə bilmədiyimdir” yanaşması
Cəmiyyət və hakimiyyətlə ziddiyyət – Sokratın Afina dövləti ilə toqquşması
Məhkəmə və ölüm – həqiqət uğrunda ölümü qəbul etməsi
Qısaca desək, kitab Sokratı “müdrik müəllim” kimi deyil, insanları düşünməyə məcbur edən narahat edici sualçı kimi göstərir. Oxucuya fəlsəfənin gündəlik həyatla necə bağlı olduğunu hiss etdirir.
Platon yoksa tüm devletlerin yaratıcısı mı?!
Dövlət, ədalətin nə olduğu sualını fərddən dövlətə uzanan bir çərçivədə araşdıran fəlsəfi dialoqdur.
Platon ideal dövləti filosof-kralların idarə etdiyi, siniflərin (idarəçilər, qoruyucular, istehsalçılar) harmoniya içində olduğu bir quruluş kimi təsvir edir. O, insanın ruh quruluşu ilə dövlət quruluşu arasında paralellik yaradaraq ədaləti “hər kəsin öz işini görməsi” kimi tərif edir. Mağara Alleqoriyası vasitəsilə bilik, cəhalət və həqiqətə çatma prosesini simvolik şəkildə izah edir.
Əsər siyasət fəlsəfəsinin əsas sütunlarından biri kimi bu gün də aktuallığını qoruyur. e.ə. IV əsrdə yazılsa da bugün mövcud bütün dövlətlər bu əsərdən nəsibini almış kimidir.
Reklam
Reklam