Kitabı oxuyub bitirdim, çox bəyəndim və bu haqda fikirlərimi yazmaq istədim; çalışdım ki, bacardığım qədər qısa tutum. Prometheus filmində eşitdiyim "Cəhənnəmdə hökm sürmək, cənnətdə xidmət etməkdən yaxşıdır" sözü, məni Con Miltonun İtirilmiş Cənnət əsərinə aparan ilk addım oldu. Kitab oxumaq öncələri sıxıcı olsa da, daha sonra çox daha axıcı oldu. Əsəri bitirdiyimdə məni ən çox düşündürən mövzu, insan təbiətinin o böyük çıxmazı oldu: Məcburi bir bağlılıq, yoxsa azad iradə?
Əsərdə Şeytanın azad iradəyə yanaşması, sərhədləri öncədən çəkilmiş bir mükafat-cəza oyununa şərik olmaq deyil, o oyunun qaydalarını kökündən rədd etməkdir. Tanrı tərəfi, hər şeyin yaxşı qalması üçün mütləq bir nizamı və tabeçiliyi tələb edərkən; Şeytan, Cənnətin gətirdiyi o hazır rahatlıqdan imtina edir və başqasının yazdığı ssenaridə iradəsiz bir varlıq olmağı qəbul etmir. Bu baxımdan, kitabda təsvir olunan Şeytan obrazını Yevgeni Zamyatinin "Biz" əsərindəki I-330 xarakterinə çox bənzədirəm; hər ikisi mütləq və məcburi bir nizamın gətirdiyi "xoşbəxtlikdən" imtina edərək, fərdi azadlığın xaosunu seçən üsyankarlardır.
Adəm üzərindən qurulan azad iradə anlayışı isə tam bir ziddiyyətdir. Tanrı insana ağıl və məntiq verib onu seçimlərində sərbəst buraxdığını söyləyir; ancaq nəyin yaxşı, nəyin pis olduğuna öncədən yenə özü qərar verir. Əgər bir seçimin sonunda ağır cəzalar gözləyirsə, orada gerçək bir azadlıqdan bəhs etmək çətindir. Üstəlik, Başmələk Mikayılın Adəmə gələcəkdə nəslinin çəkəcəyi acıları göstərdiyi hissədə bu ədalətsizlik daha da dözülməz bir hal alır. Bir nəfərin səhvini hələ doğulmamış məsum nəsillərin ödəməsi hansı ədalət sisteminə uyğundur? Günahın irsi olduğu bir nizam quran güc gerçəkdən "ədalətli" sayıla bilərmi?
Miltonun bu əsəri tamamilə Xristianlığın "İlk Günah" (Original Sin)
yalan demiyecem oxuyarken ureyim sixildi cox darixdirici geldi mene cunki klassika sevmirem((
Əsərin baş qəhrəmanı Rodion Raskolnikov adlı gənc tələbədir. O, kasıblıq içində yaşayır və dünyanı dəyişmək üçün “xüsusi insanlar”ın cinayət etməyə haqqı ola biləcəyini düşünür. Bu fikirlə yaşlı sələmçi qadını öldürür. Ancaq cinayətdən sonra vicdan əzabı, qorxu və psixoloji gərginlik onun həyatını cəhənnəmə çevirir.
Sonunda o, Sonya adlı saf və imanlı bir qızın təsiri ilə cinayətini etiraf edir və cəza çəkmək üçün Sibirə sürgün edilir. Orada isə yeni bir mənəvi doğuluş yaşayır.
Əsərin əsas mövzuları:
Vicdan və günah
Ədalət və cəza
İnsan psixologiyası
Yoxsulluq və sosial ədalətsizlik
Sevgiylə mənəvi dirçəliş
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Viktor Hüqonun ölməz əsəri olan "Səfillər" dünya ədəbiyyatının ən möhtəşəm və ən çox oxunan romanlarından biri, 1800 səhifəlik əsər və unudulmaz bir səyahət...1862-ci ildə nəşr olunan bu əsərlə məncə Viktor Hüqo fıransız ədəbiyyatını zirvələrə daşıdı.. Roman, XIX əsr Fransa cəmiyyətindəki sosial bərabərsizliyi, yoxsulluğu və ədalət sisteminin çətinliklərini ön plana çıxarır..Bu əsər barədə şərh yazanda çətinlik çəkirəm, çünki hardan başlayım harda bitirim bilmirem o qədər inanılmaz və möhtəşəmdiki her bir seifesi her bir cümlesi həyat dersidi..Hüqo "Sefillər"lə demək istəyir ki, cəmiyyət insanları mühakimə etmək yerinə, onları bu vəziyyətə salan səbəbləri cahillik, yoxsulluq kimi ədalətsiz qanunlararadan qaldırmalıdır. Sevgi və fədakarlıq dünyanı xilas edə biləcək yeganə qüvvədir.Əsərdə ən yüksək məhkəmə insanın öz vicdanıdır. Valjanın hər dəfə seçim qarşısında qalanda məsələn, başqasının yerinə özünü təslim etməsi keçirdiyi daxili sarsıntılar göstərir ki, insan yalnız öz vicdanına sadiq qalanda həqiqətən azad olur.Romanın ən güclü tərəfi "qaranlığın içindəki işıq" axtarışıdır. İstər Jan Valjanın daxili mübarizəsi olsun, istərsə də gənclərin barrikadalardakı inqilabı, Hüqo vurğulayır ki, nə qədər zülm olsa da, azadlıq və daha yaxşı bir dünya üçün mübarizə dayandırılmamalıdır...
Sonuncu İstintaq kitabı sadəcə müharibə kitabı deyil, daha çox insanın içində gedən müharibədən bəhs edir. Məncə, burada müharibə arxa fondur, əsas məsələ isə insanın daxili müharibəsidir.
Kitabın ən sevdiyim tərəfi isə hadisələri tək tərəfli göstərmir, hekayəyə iki düşmənin gözü ilə baxırıq. Burada fikir anlayışı dəyişir, çünki qarşı tərəf də qorxur, səhv edir. Bu da “düşmən” anlayışını dağıdır və məcbur edir ki, məsələni daha çılpaq görəsən.
Kitabda bəyəndiyim hissələrdən biri isə vicdan və seçim üzərində qurulub. Buradakı müharibə insanın kim olduğunu, onun seçimlərində ortaya çıxarır. Heç kəs tam günahsız deyil, sadəcə kimin hansı anda nəyi seçdiyi fərqi yaradır və sonda açıq bir hökm yoxdur. Ədalət anlayışı bulanıq qalır, çünki yazar burada “doğru budur” demir, səni öz içində qərar verməyə məcbur edir.
Yəni məsələ müharibə deyil, məsələ sən bu vəziyyətdə olsaydın nə edərdin və bunun bədəlini necə ödəyərdin.
Salam, bu gün sizinlə Corc Oruelin "Heyvanıstan" əsəri ilə bağlı fikirlərimi bölüşmək istəyirəm.
İlk öncə onu qeyd edim ki, əsərin dili çox sadədir. Əsəri həm azyaşlı uşaqlar, həm də böyüklər oxuya bilər. Uşaqlara nağıl kimi gəlsə də, böyüklər əsərdə çatdırılmaq istənilən əsl mənanı dərk edəcəkdir. Corc Oruell bu əsəri 1945-ci ildə qələmə alıb. Əsər alleqorik povestdir.
Hadisələr fermada baş verir. Heyvanlar insanların zülmündən bezərək inqilab edir və fermanın idarəçiliyini ələ keçirirlər. Məqsəd bərabərlik və ədalətin hökm sürdüyü bir cəmiyyət qurmaqdır. Lakin zaman keçdikcə "Bütün heyvanlar bərabərdir" şüarı altında qurulan bu cəmiyyət qorxu və haqsızlıqlarla idarə olunmağa başlayır.
Əsər qorxu ilə cəmiyyətin idarə olunması məsələsini çox real bir şəkildə qələmə almışdır. Oruell bu əsərlə birbaşa 1917-ci il Rusiya inqilabını və sonradan qurulan totalitar rejimini əks etdirmişdir.
Məsələn, Napoleon Stalin obrazını, Boksyor (At) obrazı işçi sinfinin sadiqliyi və gücü, lakin həm də istismarını təmsil edir.
Əsəri oxuyarkən insan boşluğa dalır. İnsan öz olduğu mühitin də bu formada ifadə edildiyini anlayır. Və bu "ədalət", "bərabərlik" adı altında sadəcə aldadılan təbəqə olduğumuzu görürük.
Bir sözlə, "bütün heyvanlar bərabərdir, amma bəzi heyvanlar daha çox bərabərdir"
Franz Kafka hekayələrində bürokratiyanı özünəməxsus üslubuyla qələmə alan modernist bir yazıçıdır. Yazıçının “Milenaya Məktublar”, “Çevrilmə”, “Məhkəmə” kimi əsərləri müasiri olduğu dövrün problemlərini özündə əks etdirirdi. Maraqlısı ondadır ki, Kafkaya şöhrət gətirən bu əsərlərin çoxu yaşadığı zaman nəşr olunmayıb. Kafka ölmündən əvvəl dostuna yazdığı məktubda ona əsərlərini yandırmasını tapşırır, amma dostu Kafkanın ölümündən sonra əsərlərini toplayaraq nəşr etdirir.
Kafkaya şöhrət gətirən əsərlərdən biri də “Məhkəmə”-dir. Əsər 1925-ci ildə nəşr olunub. Əsər yazılıdıqdan qısa müddət sonra dünyada vətəndaş hüquqlarının heçə sayılıdığı totalitar rejimlər qurulur. Bir çoxlarına görə Kafka burada nasist Almaniyası haqqında proqnozlar verir. Əsər absurd hüquq sisteminin sözün əsl mənasında isə hüququn olmadığı bir dünyada baş verir. Josef.K bir səhər oyanır və səbəbini belə bilmədiyi bir cinayətin günahkarı olaraq iddiham olunduğunu öyrənir. Əsər boyu oxucunu intizarda saxlayan başlıca nüans da budur. Müttəhim hansı hüquq pozuntusuna görə iddiham olunur? Ancaq Josef.K-nın yaşadığı ölkədəki hüquq sistemi günahdan daha çox günahkara əhəmiyyət verir. Müttəhimə isə günahının nə olduğu heç vaxt açıqlanmır və məhkəmə heç vaxt müsbət yekunlaşmır.
“Məhkəmə” günahkar psixologiyası, ədalət, müstəqillik, sistem, insan, sistemin içindəki insan kimi anlayışları, Kafkanın çarəsizlik və ümidsizlik duyuğularıyla günahın nə olduğunu düşünmədən oxuyacağımız axıcı bir əsərdir.
