Tolstoy’u okumaya, onun üslub ve tekniğine alışan biri, geveze romancıları, Türkçe bilmeyenleri okuyabilir mi? Tolstoy okunmadan roman olabilir mi? Ve o okunmadan Rusya anlaşılabilir mi?
Dostoyevski ile Tolstoy’un psikanalizdeki marifetlerini karşılaştıklarında herhalde Andre Gide’e sorsan “Dostoyevski”, Virginia Woolf da “Tolstoy” der.
Tolstoy ile Dostoyevski’ye sorsan birbirlerini en yüksek yere koyarak selamlarlar. Rus yazarlar grubunun dünyadakilerden farkı bu olacak.
Nietzsche onun hakkında şunları yazmıştı:
“Şairliğe dair en yüce fikri bana Heinrich Heine verdi. Binyılların bütün diyarlarında boş yere arıyorum onunki kadar tatlı ve tutkulu bir müziği. Heine’nin Tanrısal bir alaycılığı vardı, ki mükemmeliyeti bu alaycılık olmadan düşünemem –ve Almancaya nasıl da hâkim! Günün birinde, Heine ile benim Almancanın açık ara ilk sanatkârları olduğumuzu söyleyecekler.”