Enes Başak
@drenesbasak
Üç yüz bin Hadis-i Şerifi ve onları rivayet edenleri ezberden bilmesi ve pek çok diğer vasıfları sebebi ile “dinde söz sahibi” manasına gelen “Hüccetü’l İslam” lakaplı İmam-ı Gazali, yüzlerce kitap yazmış, birçok talebe yetiştirmiş önemli bir âlimdir.
İmam-ı Gazali’nin bu eseri iki risaleden meydana geliyor; “Hak Yolcusuna Öğütler” ve “Ledünni İlim Risalesi”. İlk risale olan “Hak Yolcusuna Öğütler”, bir talebesinin İmam-ı Gazali’ye kendisine ahrette faydalı olacak ilimleri ve bunlarla ilgili meseleleri kısa ve öz bir şekilde yazmasını rica etmesi üzerine kaleme alınıyor. Gazali bu risalede, talebesinin çeşitli sorularına özlü cevaplar vererek, ahret yurduna giderken en lazım olacak ilimleri ve meseleleri bir azık içerisinde talebesine sunuyor.
Eserdeki ikinci risale olan “Ledünni İlim Risalesi”, tasavvuf ehlinin keşif ve tefekkür yoluyla elde ettiği ilimleri kabul etmeyen, sadece medrese ilimlerini kabul eden bir kişiye karşı reddiye ve açıklama olarak kaleme alınıyor. Tasavvuf ehlinin ilim deryasından cevherleri nasıl kopardığını tek tek anlatan Gazali, yer yer tasavvuf ehlini medrese ehline göre öne çıkarıyor. Çünkü sırlı kapılar açılırsa, tasavvuf ehlinin elde edeceği ilmin hayalinin bile tasavvur edilemeyeceğini bazı beyanlarla izah ve iddia ediyor. Bu konuyla ilgili bir başka eserden alıntı yapmak istiyorum. İbn-i Tufeyl’in “Hayy Bin Yakzan” eserinde, hiçbir medrese eğitimi almamış, ömrü boyunca bir adada tek başına yaşamış bulunan Hayy’ın, tefekkür, keşif ve düşünce ile elde ettiği ilimler, adaya gelen bir medrese hocasını geçecek düzeye erişiyor. İbn-i Tufeyl’in eserindeki Hayy, Gazali’nin tespitinin yerinde olduğu bir misal gibidir.
İmam-ı Gazali’nin bu eserinde geçen şu ifade çok hoşuma gitti: “Sakın idarecilere ve sultanlara yakın olma. Eğer böyle olmak
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Fuzuli, asıl adı Mehmed bin Süleyman olup 1494-1556 yılları arasında yaşamış önemli bir âlimdir. Nefsini yüceltmemek, kibir ve gurur yapmamak adına eserlerinde, "boş, gereksiz, yersiz" anlamına gelen "Fuzuli" mahlasını kullanır. Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere üç farklı dilde on beş eseri bulunan Fuzuli, çağının bütün ilimlerine hâkim olmaya çalışır. Bu çalışmaların meyveleri ise eserlerinde bolca görünür. “Rind İle Zâhid” eserinde Fuzuli, Rind isimli oğul ile Zâhid isimli babayı konuşturur. Bu ikilinin hakikat ve anlam arayışına dair konuşmaları, aslında önemli bir toplumsal ayrıma işaret eder. Hakikati anlama arayışını toplumun bir kesimi medrese aracılığıyla ilim üzerinden yaparken, toplumun diğer kesimi bunu tarikatlar aracılığıyla aşk üzerinden yapar. Bu durum gerek eserin yazıldığı o yıllarda, gerekse günümüzde de önemli bir ayrıma işaret eder. Hakikat arayışında evla olan medrese midir, tarikat mıdır? İşte eserinde Fuzuli, Rind ile Zâhid’i bu minval üzerinde bir tartışma üzerine sokar. Eserin sonunda ise iki taraf bir ortak noktada karar kılar. Buna göre, medrese ehli, aşırı bilgiden gelen riyanın farkına vararak kendine çekidüzen verecek. Tarikat ehli ise dışarıdan görünen bazı halleri için tövbe edecek. Fuzuli bu ortak nokta ile hakikat arayışının tek bir cepheden ziyade her iki cepheden yapılması gerektiğine kanaat getirir. Eserin tartıştığı noktayı, 1900’lü yıllarda Bediüzzaman Said Nursi bir başka açıdan değerlendirir. Nursi’ye göre imanın ilme’l-yakîn, ayne’l-yakîn ve hakka’l-yakîn olmak üzere üç mertebesi vardır. Bunlardan ilme’l-yakîn Fuzuli’nin medrese ehli için, hakka’l-yakîn ise Fuzuli’nin tarikat ehli için tarif ettiği iman dereceleridir. Bir başka âlim ise bu durumu, bir binanın kırkıncı katına merdiven ve asansör ile çıkmak şeklinde tarif
Bir münadi avazı çıktığı kadar bağırıyordu. Sokaklar haberin doğruluğuna inanamayanların ağlayışları ile inlerken evinin etrafındaki kalabalığın omzu düştü, bedenler yere yığıldı. Kalplerine ağır gelen bu acıya dayanamayarak oracıkta ölenler oldu. Yeryüzünün yıldızları olan sahabeler ışıklarını kaybettiler. Çaresizce birbirlerine baktılar. Haber doğruydu. O da bir insandı. Kendisinden önceki tüm peygamberler gibi o da insan olmanın bir sonucu olarak ömrünü tamamlayacak ve ebedi diyara göçecekti elbette ama her ölüm erkendi. Tebliği sayesinde, cahiliye döneminin cehaletinden İslam’ın aydınlığına kavuşan sahabeler şimdide onsuz bir yaşamla sınanıyorlardı. Oysa bu en ağır imtihandı. O’nu görenler için en büyük imtihan O’nun olmadığı bir hayatı yaşamaktı… O’nu görüp de kaybedenlere her gün beş defa ezanda “Eşhedû enne Muhammeden Resulullah” sözünü işitmek ağır geldi. Bilal ezan okuyamaz oldu. Kalpler dayanamaz oldu. O’ndan sonra kaybedilen biri için ağlamak, üzülmek ayıplanır oldu. O’ndan daha uzun yaşamaya “haddi aşmak” dendi. Müslümanların en ağır imtihanı pek bir çetin geçiyordu…
Peygamber efendimizin (sav) vefatı sahabe üzerinde ciddi tesirlere sebep oldu. İçtimai hayat etkilendi, üzüntüden kalp krizi geçirerek ölenler, O’nun diyarından çöle düşerek yitip gidenler oldu. Bu üzüntüleri ifade etmek adına yazılan, O’nun ölümünün meydana getirdiği duyguları ifade eden şiirlere mersiye denir. Bu mersiyelerin tamamı günümüze ulaşmamış olmakla birlikte, günümüze ulaşanlar, Abdullah Muaz Güven tarafından “Sahabe-i Kiram'ın Peygamber Efendimiz'e Mersiyeleri” ismiyle kitaplaştırıldı. Güven, aynı isimli yüksek lisans tezini böylece edebi hayatımıza sunmuş oldu.
Eserde, dört büyük halife, Peygamberimizin ailesi ve akrabaları ve diğer sahabeler tarafından Peygamberimiz için
Sahabe-i Kiram'ın Peygamber Efendimiz'e MersiyeleriAbdullah Muaz Güven · Büyüyen Ay Yayınları · 20176 okunma