(Mağrip’te) Akıl hastasına saygı duyulur çünkü her şeye rağmen bir insan olarak kalmaktadır; ona yardım edilir çünkü düşman güçlerin eline düşmüştür. Deliye saygı duyulması söz konusu olmadığı gibi onu kutsamak da asla söz konusu değildir.
Leylim - leylim dünyamızın yarısı
Al - yeşil bahar,
Yarısı kar olanda
Gene kavim - kardaş, can - cana düşman,
Gene yediboğum akrep,
Sarı engerek,
Alnımızın aklığında puşt işi zulüm
Ve canım yarı geceler
Çift kanat kapılarına karşı darağaçları,
Mahpusanede çeşme
Yandan akar olanda,
Gelmiş yoklamış ecel
Kaburgam arasından.
Yoklasın hele...
Adamın birinin gözü çok etkili nazar edermiş. Duvara baktığı zaman duvar çatlarmış.
Ata bakıp 'Ne güzel at,' dediğinde atın ayakları bükülürdü.
Adam meşhur olmuş bu özelliğiyle. Padişahın kulağına kadar gitmiş hadise. Padişah bir sefer esnasında demiş ki: 'Şu adamı yakınına götürün de düşman ordusuna bir baksın.· Belki bütün bir orduyu bir anda yere indirir!' Veziriazam adamı getirtmiş.
Yaşlı, kısa boylu bir adam. Veziriazam onu bir tepeye çıkarmış ve düşman ordusunu göstererek 'Şu orduya bir bak,' demiş.
Yaşlandığı için gözleri zayıflamış olan adam ne kadar bakmış sa da orduyu görememiş. 'Hani, ordu nerede?' diye sormuş.
Veziriazam onu daha yakın bir tepeye çıkarmış ve göstermiş orduyu. Adam yine görememiş. Ancak üçüncü tepeye çık tıklarında görebilmiş vadiyi sarmış olan askerleri. 'Gördüm gördüm. Sizin gözleriniz nasıl ki o kadar uzakta olan orduyu görebiliyor!' demiş. Bunun üzerine padişahın yere inmesini hayal ettiği ordunun yerine vezirin gözleri inmiş.
Düşünmek insanın içine kendilerine karşı bir düşman daha peydahlaması oluyordu. Şartlar o kadar berbattı işte.
Kurtuluş savaşı zamanı insan psikolojisi bile şu anki halden iyidir. Zira orda düşman belliydi. Burda ise içimizdeki dost düşman belli değil. Parti başkanı ya da vekil çok rahat saf değiştiriyor. Kimin ne iş yaptığı belli değil. O zamanlar Lawrence vardı, şimdi ise din adamı kılığında yine ajanlar. Düşmanın en tehlikeli hali; vatanını satan ama dost görünen…
iman dersi için gelenlere tarafgirlik nazarıyla bakılmaz. Dost düşman derste fark etmez. Halbuki siyaset tarafgirliği, bu manayı zedeler. İhlas kırılır.
RNK-Emirdağ Lâhikası 2