Dema min nû pirtûkê da destê xwe min ji xwere got bixwînim nexwînim hewceyî xwendina vê pirtûkê dike gelo (mamoste nebihîze welleh wê nifiran bike) lê piştî min hevoka pêşî
"Me bo hebûnê şer kir.
Baş e, evqas jiyanên ku qediyane, çi ne?
Ez di bin bandora hevokê de mam min fehm kir kū divê kû pirtûk bê xwendin
Lîlav di zimanê kurdî de tê wateya ava ku ji helandina berfê dertê, yanî ava biharê ya zelal û hênik. Nivîskar ev nav ne tenê wekî navekî fîzîkî, lê wekî metaforekê bi kar aniye. Çîrokên di pirtûkê de mîna lîlavê ne; carinan sar û cemidî ne (ji ber rastiyên jiyanê yên giran), carinan jî wekî mizgîniya biharê hênikahî û hêviyê didin dilê mirov.
Nivîskar vê pirtûkê de şêwazeke gelekî kurt, fersendî (mînîmalîst) û helbestî bi kar tîne. Çîrokên wî dirêj nabin; bi çend hevokan an bi rûpelekê dikare cîhaneke mezin bide avakirin. Ev yek di diyalogên pirtûkê de jî xwe dide nîşandan. Wekî ku di pişt pirtûkê de jî tê gotin, dema ku jê tê pirsîn "Çima helbest û çîrokên xwe wisa kin kin dinivîsî?", ew dibêje: "Mirin li ber deriyê me teva ye. Ez naxwazim yek helbest û çîrok jî di nîvî de bimîne." Ev bersiv bi xwe jixwe felsefeya pirtûkê û leza jiyanê ya di nav sînorên mirinê de nîşan dide.
Zimanê pirtûkê kurdiyeke şirîn, herikbar û zelal e. Nivîskar ferhengoka deverê (Batman û derdora wê) û rîtma zimanê axaftinê pir baş di nav hunera çîrokê de bikaranîye
Pirtûk rasterast ji dilê civakê û jiyana rojane pêk tê Di pirtûkê de mirov rastî gelek mijaran tê
Evîn û Hesret Têkiliyên di navbera mirovan de, evînên ku di nîvî de mane û hesreta demên berê.
Şer, Wendabûn û Êş Bandora şer û rewşa psîkolojîk a li ser civakê, trawmayên ku mirov di jiyana rojane de dikişînin.
Rastiya Jiyana Bajêe Hevrikiya mirovê nûjen a bi bajêr re, tenêbûn û hewldana hebûnê .
Karakterên pirtûkê ne
KIRMIZI ve SİYAH 1830'da yayımlanan ve Türkçeye ilk kez 1941'de çevrilen dünya edebiyatının en büyük, en güçlü gerçekçi yazarlarından biri olan Fransız romancı Stendhal'in başyapıtıdır.
Kırmızı ve Siyah, taşradan kente yapılan, avam sınıftan burjuvaziye yükselişin anlatıldığı ve en önemlisi de masumiyetin öldürüldüğü bir yolculuktur. Kitabın başında ve sonunda aynı karakterden bahsetmek mümkün değildir çünkü aşık olmak bir insanın başına gelebilecek ya en güzel şeydir ya da en büyük felakettir. Her halükarda onu değiştirmemesi beklenemez.
Roman iki kısımdan oluşuyor. İlk kısım da Belediye Başkanının eşi ile yakınlaşan karakter çok sevmesine rağmen hırsları uğruna oradan ayrılır ve ikinci kısım da Mathilde ile tanışır. MATHİLDE’nin Şımarıklığı kendini beğenmişliği başta romanın karakterini üzse de zaman içerisinde duyguya aşka teslim olur, elbette bu teslimiyet ve kabulden sonra roman bitmiyor bambaşka bir mecraya heyecan dolu bir sonraya geçmekte .
Ağır uzun anlatımlı bir kitap olmasıyla birlikte çok özel bir hikaye çok büyük bir eser .
️ Pêvîstî ye ka herî mezin jî ew e go Mirov HER ROJ BÎST RÛPEL Pirtûk bixweynî . Xwendin sedema pêşketin a mirove . HER ROJ BÎST RÛPEL XWENDiN
592 Sy / P 7,5
Mahmut Baksi, bi awayekî zindî û bê xemgînî, jiyana gundekî rastîn ê Kurdistanê (Gundikê Dono, li Xerzanê nêzî Batmanê) di nîvê sedsala 20'an de vedibêje. Di bin serdestiya axa û şêxên feodal de, gundî rojê xwe bi karê erdê, pez û çêlekê derbas dikin, lê her tişt di bin kontrola zordestiyê de ye: bacên giran, erdên girtî, namûsên kevnare yên ku ciwanan diêşînin, û tirsa mezinan ji axayan.
Lê belê di nav vê tarîtiyê de ronahiyek jî heye: ciwanên gund, yên mîna Filîto, Bedo û hevalên wan, dest bi hişyarbûnê dikin. Ew naxwazin wekî kal û pîrên xwe di bin zilmê de bimînin. Dixwazin xwendinê, fêm bikin ka çima ev pergala kevn hê li ser piyan e, û li dijî axayên hov (mîna Zibeyrê Ehmê an Hacı Zorav) radibin. Ev ne tenê têkoşînek kesane ye; ew destpêka guherîneke mezin e di civaka Kurdî de - di navbera kevn û nû, di navbera zordestî û berxwedanê de.
Baksi bi zimanekî sade, rojane û car caran bi tinaziyê li ser axayan dinivîse, ku ev yek pirtûkê ji xemgîniyeke giran xilas dike û wê dike xwendinek hêsan lê kûr. Ev ne çîroka fantastîk e; ev belgeya jiyana rast a gelek gundên Kurdistanê ye di wê serdemê de. Evînên astengdar, pevçûnên malbatî, hêviyên piçûk û êşên mezin hemû bi awayekî xwezayî têne vegotin.
Di edebiyata Kurdî de, Gundikê Dono yek ji baştirîn nimûneyên "romana gundan" e Pirtûkek piçûk e, lê bandora wê mezin e; dilê mirov diêşîne, hişyar dike û car caran jî bi kenê piçûk dide bîranîn ku mirov di bin her zilmê de jî hêvî digire.
Eger tu dixwazî rastiya Kurdî ya feodal, têkoşîna ciwanan û veguherîna civakî nas bikî, ev pirtûk bê guman divê bê xwendin.
Bê xwendin nemîne.
Rojnivîskên Rojnedîtyan
Wekî her carê, îcar jî em di nava agir da ne û ji xeynî me ti dostên me nîn e, ji aliyê hestiyariyê va em xurt bin jî ji hêla dîplomasiyê va em sist û bê tevdîr in. Hêvî dikim ev bobelata dawiyê ji me ra bibe derseke qewîn, qet nebe di nava ewqas sedsalan da em vê sedsalê ji xwe ra bikin derfet da ku êdî xelk ji pişta me nexwe û bi me nekene.
Ev pirtûka li ber destê me ji rojnivîskan pêk tê ku di navbera salên 1985-1999î da hatiye nivîsandin. Herçî min nas dikin dizanin ku ez ji cureyên wek name, rojnivîsk, bîranîn û hwd gelekî hez dikim. Ji ber wê min bi meraq dest pê kir û bi kêfxweşî bir heta serî. Bi kêfxweşî û ewqas jî bi xemgînî..
Zinarê Xamo serpêhatiyên xwe yên li sirgûnê roj bi roj, yek bi yek qeyd kiriye. Li diyasporayê çawa jiyaye, ji bo kurdî çi xebat kiriye, bi kîjan kurdên li Ewropayê ra daye û standiye, beşdarî kîjan bernameyên edebî û siyasî bûye û gelek tiştên din bi hûrik hûrik vegotiye. Wexta min serpêhatiyên salên 80yî dixwend min digot çi ecêb e ez hîn nehatime dinê, nivîskar van bûyeran qeyd kiriye. Ez hîn ji diya xwe ra nebûme filan bûyer hatine serê kurdan an jî kurdan li filan derê bername û çalakî li dar xistine. Ji wan rojan ta îro zêde tiştek neguheriye.. Wan salan jî kurdan ji destê dewletê, ji destê partî û serokan gelekî kişandiye, îro jî heman tiştî dibîne û dikêşîne.
Kêfxweş im ku min Zinarê Xamo ji nêz va nas kir, bûm şirîka serpêhatiyên wî. Berhemên bi vî rengî hêja ne û divê zêdetir bibin. Lewra ew di heman demê da belgeyên dîrokî ne, çavkanî ne ji pêşeroja me ra. Weşanxaneyên wek Pallê divê zêdetir bin û vî barî bêtir hilgirin ser milên xwe.
Li gel ewqas êş û kederan tiştên xweş jî diqewimin, berxwedan tekane rê ye, xebat û xîret her berdewam e; ruhê yekîtî û netewebûnê her zindî ye di nav me kurdan da. Em ji mirinê mezintir in.
MELAYÊ CIZÎRÎ
DİVANI ve ŞERHİ
(Divan)
PROF. DR. ABDÜLBAKİ TURAN
1570-1640 arasında yaşamış Kürt edebiyatının en önemli klasik şairlerinden ve mutasavvıflarından biri kabul edilen Mela Ciziri tarafından yazılmış şiirlerinden oluşturulmuş çok değerli bir eser.
Ciziri, divan şairidir. Divan geleneğine uyarak yazdığı bu divan edebiyattaki yeteneğini ispat ettiği gibi Kürtçe’nin Kurmanci lehçesinde yazarak Kürtçe’nin bir edebiyat dili olarak sahip olduğu imkanları ispat etmiştir.
Ciziri’nin Divanı, gazel, kaside, na‘t, rubâî gibi klasik nazım biçimlerini Kürtçede kullanır.
Mela Ciziri’nin Divanı, Kürt edebiyatının klasik dönemine ait en güçlü eserlerden biri olarak değerlendirilir. 
Ciziri’nin şiirlerinde yalnızca edebî unsurlar yok, aynı zamanda tasavvufi düşünce, metafizik yaklaşım, aşk ve varlık üzerine derin temalar vardır.
Bu yönleriyle edebiyat-tasavvuf kesişiminde önemli bir köşe taşıdır.
Ciziri’nin divanından aşağıya aldığımız alıntılar ile eser ile ilgili ve şairi ile ilgili kanaatimiz daha iyi pekişecektir.
ALINTILAR
“Ez her şew û rojê di derdê ‘işqê de dimînim / Her tîf û her revî nûrê tecellayê xwedînim.”
Türkçesi:
“Her gece ve gündüz ben aşkın derdi içindeyim,
Her zerrede, her harekette Tanrı’nın tecelli nurunu görürüm.”
Şerhi:
Aşkı sadece insani bir hâl değil, kozmik bir enerji gibi tasvir eder. Her şeyin varlık nedeni olarak “aşk”ı gösterir — bu, Hallac-ı Mansur ve İbn Arabî çizgisinde güçlü bir vahdet-i vücûd yankısıdır.
⸻
“Aqlê me çû ser-be-ser di ‘işqê de bextewar / Her kim ku li dergê ‘işqê hat, bi nas e xwar.”
Türkçesi:
Puan vermedi·135 syf.··
Beğendi
·2025 13. kitabı
·322 günde okudu
·Okunma: 10 Ekim 2025 21:46
Slav û rêz...
Mehmed Uzun ne tenê nivîskarê Kurd e, lê dîroka xwe bi gotinên xwe nû kîr.
Waxtê ku em pirtûkê wî dixwînin, em dibînin ku nasnameya me wisa, bi pên û dîl tê nivîsîn...
Ji bo min Mehmed Uzun wek rojeke yê. Rojê ku ji dora çiyayên tarî derdikeve. Ew rojê gelê Kurd germ dike û jiyan dide. Ruhê wî hertim di ronahiyê de bimîne..
Di Mirina Kalekî Rind de, Çîroka Kalo û Serdar tê gotin — çîroka xemgîn û hêja ye..
Serdar, li rêya surgunê yê; ji welatê xwe dûr darê û nav derd û bîranînê de dijî.
Kalo, mêrê ku rastî û dilpak e.
Jiyana wî hemûyî bi deng û stran re tê şopandin.
Ew dengbêjek e ku di her gotinê de hest û dîroka xwe dişopîne.
Di nav xelkê de bi rûmeta xwe tê nasîn — mirovê ku ji xwe, ji stran û ji dilê xwe nakeve.
Billurê Kalo navê dengê wî ye; dengê paqij û nerm ku her kesê ku bihîst, di dilê xwe de dihewîne.
Kalo wek deng û stran e ; Serdar jiyana nû, berxwedan û bêhna rojê ye...
Serdar li rêya surgunê de , li gundekî Kalo dibîne.
Nasbûna Kalo û Serdar gelek taybet û ma'nedar e.
Serdar, dema ku Kaloyê nas dike, cîhanê kê nû keşf dike.
Piştî wê, Serdar ji gund derdikeve û dare welatekî biyanî de dijî. Dengê Kalo hertim di dilê Serdarê de dijî...
Gava paşê dîsa vegere gundê xwe û dibîne Kalo mirîye.
Kalo mirî, lê Serdar ne karîbû wî careke din bibîne... Ev e ku çîrokê bi xem û bêdengî tê dawî.
